وَ إِذا كُنْتَ فيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَ
لْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى
لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَ أَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذينَ كَفَرُوا لَوْ
تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَ أَمْتِعَتِكُمْ فَيَميلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَةً وَ لا جُناحَ
عَلَيْكُمْ إِنْ كانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَ
خُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللّهَ أَعَدَّ لِلْكافِرينَ عَذابًا مُهينًا «102» فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ
فَاذْكُرُوا اللّهَ قِيامًا وَ قُعُودًا وَ عَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ
الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤمِنينَ كِتابًا مَوْقُوتًا «103».
ترجمه آيه 102 الى 103 سوره نساء:
نماز خوف»
و وقتى كه در ميان مسلمانها (در جبهه جنگ) هستى و براى آنها نماز را بر پا
مىدارى، بايد دستهاى از آنها با تو نماز بخوانند و اسلحهشان را با خود برداشته
باشند و وقتى كه سجده كردند، بايد پشت سر شما نماز را تمام كنند (و بروند) و آن
دسته ديگر كه نماز نخواندهاند بيايند و با تو نماز بخوانند. آنها بايد وسائل دفاعى و
اسلحههايشان را (در حال نماز) با خود داشته باشند، چون كافران آرزو دارند كه اگر
شما از اسلحهها و آذوقه خود غافل شديد، يك مرتبه به شما هجوم بياورند و اگر از
باران ناراحتيد يا بيمار هستيد، اشكالى ندارد كه اسلحههاى خود را بگذاريد ولى
وسائل دفاعى را با خود برداريد. قطعاً خدا عذاب خواركنندهاى براى كافران فراهم
ساخته است. (103)
و وقتى كه نماز را به آخر رسانديد، خدا را ياد كنيد، در حال ايستاده و در حال
نشسته و در حالى كه خوابيدهايد و وقتى كه آرامش پيدا كرديد، نماز را معمولى انجام
دهيد. قطعاً نماز وظيفه ثابتى است كه براى مؤنين به وقت خاصّى نوشته شده
است. (104)
تدبّر ما:
شأن نزول:
اين آيه زمانى نازل شد كه پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله به قصد مكّه از مدينه خارج شده و به
حديبيه رسيده بودند، كفّار قريش خبر دار شدند و خالد بن وليد را با لشكرى دويست
نفره به مقابله با پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله فرستادند.
زمانى كه خالد نزديك سپاه اسلام رسيد موقع نماز شده و بلال اذان مىگفت،
پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله نماز را به جماعت با مسلمين بجاى آوردند، خالد گفت: چقدر خوب
بود كه در حين نماز به آنها حمله مىكرديم و آنان را از بين مىبرديم، لكن وقت باقى
است، در نماز بعدى اين كار را انجام خواهيم داد؛ زيرا نماز نزد مسلمانها از هر چيز
ديگر عزيزتر است و اگر در آن موقع به آنها حمله كنيم نمازشان را قطع نمىكنند.
در اين هنگام جبرئيل نازل شد و اين آيه را كه دستور نماز خوف است بر پيامبر
اكرم صلی الله علیه و آله نازل نمودند.
دشمن هميشه در كمين مؤنين است، لذا آنها هيچ گاه نبايد از خطر دشمنان غافل
شوند. دين مبين اسلام حتّى در وقت نماز نيز دستور فرموده كه از دشمن و خدعههاى
احتمالىاش غافل نباشيم.
طريقه به جا آوردن نماز خوف بنا به قول مشهور اين است: نمازهاى چهار ركعتى
تبديل به دو ركعت مىشود، مسلمين نيز به دو گروه تقسيم مىگردند؛ گروه اوّل يك
ركعت را با امام جماعت مىخوانند و امام پس از اتمام يك ركعت توقف مىكند، و آن
گروه يك ركعت ديگر را به تنهايى انجام مىدهند، و به ميدان جنگ بر مىگردند، سپس
گروه دوّم جاى آنها را مىگيرند و يك ركعت نماز خود را با امام و ركعت دوّم را به طور
فرادى انجام مىدهند.
اقامه نماز جماعت بسيار عمل نيكو و مورد عنايت خداى تعالى است تا آن جا كه
حتّى در ميدان جنگ و لحظات حسّاس خطر خداى تعالى اين عمل مستحب را تعطيل
نفرموده، بلكه مناسب با وضعيّت آن لحظات دستوراتى براى اقامه نماز جماعت
تشريع فرموده و مسلمانها را به اقامه اين عمل مستحب امر نموده است، مردم مسلمان
نيز بايد متوجّه باشند كه وقتى خداى تعالى حتّى در ميدان جنگ دستور به اقامه اين
عمل مستحب نموده در مواقع عادّى و بدون مشكلات بسيار مشتاق به انجام اين عمل
عبادى است.
خداى تعالى براى اتّحاد و يكپارچگى مردم مسلمان بسيار ارزش قائل است تا
آنجا كه دوست دارد اعمال عبادىشان را مانند نماز حتّى در سختترين شرايط با
جماعت بخوانند، مردم مسلمان بايد توجّه داشته باشند تجمّع كردن آنها مخصوصاً
براى اعمال عبادى هم باعث صفا و صميميّت مابين آنها خواهد شد، هم كينه و نفاق را
از بين مىبرد و هم براى دشمنان دين پيام سياسى به همراه خواهد داشت.
مردم مسلمان بايد در اثر تزكيه و پاكى نفس خود را به مقامى برسانند كه دائماً با
خداى تعالى يك حالت انسى داشته باشند و اين حالت انس در وقت نماز به اوج خود
برسد، خداى تعالى به حضرت موسى فرمود: اى موسى! در هر لحظه به ياد من
باش.[1]
[1] – يا مُوسَى اذْكُرْنِى عَلَى كُلِّ حَالٍ وَ فِى كُلِّ أَوَانٍ بحارالأن