يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهيمَةُ اْلأَنْعامِ إِلاّ ما يُتْلى
عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللّهَ يَحْكُمُ ما يُريدُ «».
ترجمه آيه 1 سوره مائده:
«وفاى به عهد و پيمان»
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، به عقدها و قراردادها وفا كنيد.
گوشت حيوانات چهارپا براى شما حلال شده است، مگر آنچه براى شما بعداً
حكمش تلاوت خواهد شد و در وقتى كه احرام بستهايد، صيد را حلال ندانيد. قطعاً
خدا حكم مىكند هر چه را بخواهد. (1)
تدبّر ما:
همه فرق مسلمين متّفقاً قبول دارند كه وجود مبارك حضرت على بن ابى
طالب علیهم السلام به خاطر اين كه اوّلين كسى بود كه به پيامبر ايمان آورد اشرف مؤنين
هست،[1] البته شيعيان معتقدند حضرت على بن ابى طالب علیهم السلام با ايمان كامل به دنيا
آمدند و ايشان و يازده فرزند معصومشان علیهم السلام از عالم قبل، امام و معصوم و با ايمان
كامل و به عنوان جانشينان بر حقّ پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله از طرف خداى تعالى انتخاب و وارد
دنيا شدند، پس خوشا به حال آن مسلمانانى كه خود را در صفى قرار مىدهند كه در
رأسش ائمّه اطهار علیهم السلام قرار دارند،[2] و شريفترين و امير همه آنها، على بن ابى
طالب علیهم السلام است.[3]
خداى تعالى به احترام حضرت على بن ابى طالب علیهم السلام كه در رأس تمام مؤنين
قرار دارد آنها را در كتاب خويش با احترام و با لفظ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ» خطاب
فرموده است، امّا در امّتهاى قبل خداى تعالى با اين تشريفات و احترام آنها را مورد
خطاب قرار نمىداد، مثلاً: در تورات يهوديان را «يا أَيُّهَا الْمَسَاكِينُ» مورد خطاب قرار
داده است.[4]
مردم مسلمان بايد به عهد و پيمان هائى كه با ديگران دارند وفا كرده و خود را در
دنيا افرادى متعهّد معرفى كنند، وفاى به عهد جزء دستورات مؤّد دين مبين اسلام
است و پيروان خويش را ملزم نموده كه اشخاصى بىتعهّد و پيمان شكن نباشند.[5]
هر كس به عهد و پيمان خويش وفا نكند فرد بىدينى است.[6]
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ» در اين آيه اشاره به عقد و عهدى است كه
پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله در ده مورد براى ولايت و امارت بعد از خود براى حضرت على بن ابى
طالب علیهم السلام بستند، آن حضرت در ده مورد چنين عقدى براى حضرت على بن ابى
طالب علیهم السلام بسته و ايشان را امام و جانشين بلافصل خودشان معرفى نمودند، ولى افراد
بىتعهّد و پيمان شكن به عقد حضرت رسول اللّه صلی الله علیه و آله عمل نكردند.[7]
يكى از تدبّراتى كه از اين قسمت آيه «أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ» حاصل مىشود
اين است: خداى تعالى براى ما بچه شتر و گاو و گوسفندى كه مو و پشم داشته و در
شكم مادر باشند،حلال فرموده كه ذبح و نحر مادر آنها به منزله ذبح و نحر خودشان
است، يعنى با ذبح و نحر مادرشان خوردن آنها نيز حلال مىشود.[8]
تدبّر ديگر اين است كه خداى تعالى خوردن گوشت همه چهار پايان، مگر آن چه
بعداً حكم به حرمتش مىدهد را براى ما حلال فرموده است.[9]
شخص مُحرِم بايد بيست و چهار چيز را ترك نمايد:
اوّل: شكار حيوان صحرائى، كمك كردن بر صيد و خوردن و كشتن آن، مگر
حيوانات درّنده كه دفع آنها جايز است، الى آخر فتوا.[10]
[1] – فى رواية موسى القطان و وكيع بن الجراح أميرها و شريفها لأنه أول المؤنين إيمانا بحارالأنوار جلد: 37 صفحه: 333.
[2] – فِى صَحِيفَةِ الرِّضَاعلیه السلام لَيسَ فِى الْقُرْآنِ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِلَّا فِى حَقِّنَا وَ لَا فِى التَّوْرَاةِ يا أَيهَا النَّاسُ إِلَّا فِينَا بحارالأنوار جلد: 37 صفحه: 333.
[3] – عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ مَا نَزَلَتْ آيةُ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِلَّا وَ عَلِى شَرِيفُهَا وَ أَمِيرُهَا وَ لَقَدْ عَاتَبَ اللَّهُ
أَصْحَابَ مُحَمَّدٍصلی الله علیه و آله فِى غَيرِ مَكَانٍ وَ مَا ذَكَرَ عَلِياً إِلَّا بِخَيرٍ بحارالأنوار جلد: 36 صفحه: 99.
[4] – عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِعلیه السلام قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيهِ لَيسَ فِى الْقُرْآنَ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِلَّا وَ
فِى التَّوْرَاةِ يا أَيهَا الْمَسَاكِينُ بحارالأنوار جلد: 90 صفحه: 142.
[5] – عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِعلیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ قَالَ الْعُهُودُ
وسائلالشيعة جلد: 23 صفحه: 327.
[6] – عَنْ عَلِىعلیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِصلی الله علیه و آله لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ وَ لَا دِينَ لِمَنْ لَا عَهْدَ لَه مستدركالوسائل
جلد: 16 صفحه: 97.
[7] – عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ الثَّانِىعلیه السلام فِى قَوْلِهِ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِصلی الله علیه و آله عَقَدَ عَلَيهِمْ لِعَلِى
صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيهِ فِى الْخِلَافَةِ فِى عَشَرَةِ مَوَاطِنَ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ الَّتِى عُقِدَتْ عَلَيكُمْ لِأَمِيرِ الْمُؤمِنِينَعلیه السلام بحارالأنوار جلد: 36 صفحه: 92.
[8] – عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَحَدَهُمَاعلیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ فَقَالَ الْجَنِينُ فِى
بَطْنِ أُمِّهِ إِذَا أَشْعَرَ وَ أَوْبَرَ فَذَكَاتُهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ فَذَلِكَ الَّذِى عَنَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الكافى جلد: 6 صفحه: 234.
[9] – عَنْ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَلِياًعلیه السلام سُئِلَ عَنْ أَكْلِ لَحْمِ الْفِيلِ وَ الدُّبِّ وَ الْقِرْدِ فَقَالَ
لَيسَ هَذَا مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ الَّتِى تُؤكَلُ وسائلالشيعة جلد: 24 صفحه: 112.
[10] – رساله عمليّه بزرگ مرجع جهان تشيع حضرت آيت اللّه العظمى سيّد صادق حسينى شيرازى «دام عزه»
مسأله 2221.