يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما كَسَبْتُمْ وَ مِمّا أَخْرَجْنا لَكُمْ مِنَ
اْلأَرْضِ وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَ لَسْتُمْ بِآخِذيهِ إِلاّ أَنْ تُغْمِضُوا فيهِ
وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ غَنِيُّ حَميدٌ «»
ترجمه آيه 267 سوره بقره:
«انفاق از اموال پاك»
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، از اموال پاكتان كه كسب كردهايد و از آنچه ما
براى شما از زمين بيرون آوردهايم، انفاق كنيد و براى انفاق كردن، به طرف اموال
ناپاكى كه خود شما آنها را بدون چشمپوشى قبول نمىكنيد، نرويد و بدانيد خدا
بىنياز و سزاوار ستايش است. (267)
تدبّر ما:
شأن نزول:
آيه بالا درباره عدّهاى از انصار نازل شده كه شاخههاى خرما كه خوشههايى از
خرماى رسيده و نارسيده داشت، مىآوردند و بر طنابى كه بين دو ستون در مسجد
پيامبر صلی الله علیه و آله بسته شده بود مىآويختند كه مهاجرين فقير از آن بخورند و عمداً
خوشههاى خشكيده يا فاسد را مىآوردند و گمان مىكردند كه آن رفع تكليف
مىكند، آيه بالا آمد كه: وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ، مقصود خوشههاى
خرمايىاست كه ميوه پلاسيده و گنديده و نارس داشته و خود شما به عنوان هديه
نمىپذيريد.
همچنين از امام صادق علیه السلام نقل شده كه اين آيه درباره جمعى نازل شد كه
ثروتهايى از طريق ربا خوارى در زمان جاهليت جمعآورى كرده بودند و از آن در راه
خدا انفاق مىكردند، خداوند آنها را از اين كار نهى كرد، و دستور داد از اموال پاك و
حلال در راه خدا انفاق كنند.[1]
بايد هميشه از اموال پاك و طيّب انفاق نماييم و بدانيم آن صدقاتى كه از اموال
ناپاك داده شود مورد قبول خداى تعالى واقع نخواهد شد.[2]
مؤنين بايد هميشه از مال حلال و وسايل سالم و نيكو صدقه بدهند،[3] و اگر
كسى از مال حرام صدقهاى داد و صدقه گيرنده متوجّه اين مسأله شد تصرّف در آن
مال برايش حرام است و چنانچه صاحب مال را مىشناسد بايد به او برگرداند و اگر
نمىشناسد بايد آن مال را به عنوان رد مظالم بدهد.
كسبه و بازاريان بايد توجّه داشته باشند رعايت تقوى در كسب و كارشان و
نيكوكارى و انفاق نمودن از اموال پاكشان مقدّمهاى براى رستگارى آنها است در
غير اين صورت هلاك خواهند شد.[4]
كسانى كه وسايل استفاده شده و نامرغوب را به عنوان صدقه به فقراء مىدهند
توجّه داشته باشند كه حضرت على بن ابيطالب علیهم السلام مىفرمايد: اين آيه درباره
افرادى نازل گرديده كه خرماى نامرغوب را مىآوردند و به عنوان صدقه مىدادند.
[1] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِى قَوْلِهِ تَعَالَى وَ لا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ أَنَّهَا نَزَلَتْ فِى أَقْوَامٍ لَهُمْ أَمْوَالٌ مِنْ رِبَا
الْجَاهِلِيَّةِ وَ كَانُوا يَتَصَدَّقُونَ مِنْهَا فَنَهَاهُمُ اللَّهُ عَنْ ذَلِكَ وَ أَمَرَ بِالصَّدَقَةِ مِنَ الْحَلَالِ الطَّيِّبِ وسائلالشيعة جلد: 17 صفحه: 212.
[2] ـ عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله إن اللّه طيب و لا يقبل إلا الطيب عوالىاللآلى جلد: 2 صفحه: 70.
[3] ـ عَنِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقْبَلُ الصَّدَقَاتِ وَ لَا يَقْبَلُ مِنْهَا إِلَّا الطَّيِّبَ وَ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهَا كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ مُهْرَهُ أَوْ فَصِيلَهُ حَتَّى إِنَّ اللُّقْمَةَ لَتَصِيرُ مِثْلَ أُحُدٍ مستدركالوسائل جلد: 7 صفحه: 169.
[4] ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ أَنْتُمْ فُجَّارٌ إِلَّا مَنِ اتَّقَى وَ بَرَّ وَ صَدَقَ وَ قَالَ بِالْمَالِ هَكَذَا وَ هَكَذَا مستدرك
الوسائل جلد: 13 صفحه: 249.