لِلْفُقَراءِ الَّذينَ أُحْصِرُوا فى سَبيلِ اللّهِ لا يَسْتَطيعُونَ ضَرْبًا فِى اْلأَرْضِ
يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النّاسَ
إِلْحافًا وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَليمٌ «» الَّذينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ
بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا
هُمْ يَحْزَنُونَ «»
ترجمه آيه 273 الى 274 سوره بقره:
«فقرائى كه صدقه به آنها داده مىشود»
براى فقرائى كه در راه خدا در تنگنا قرار گرفتهاند، نمىتوانند حركتى و
مسافرتىدر روى زمين بكنند (و پولى بدست بياورند و از بس عفّت نفس دارند)
آنها را افراد بىاطّلاع، ثروتمند تصوّر مىكنند، امّا تو آنها را از چهرههايشان
مىشناسى. آنها از مردم با اصرار چيزى سؤل نمىكنند و آنچه از خوبيها انفاق
مىكنيد، پس قطعاً خدا به آن دانا است. (273)
كسانى كه اموالشان را شب و روز مخفى و علنى انفاق مىكنند، براى آنها
اجرشان در نزد پروردگارشان محفوظ خواهد بود و بر آنها خوفى نيست و آنها
محزون نخواهند شد. (274)
تدبّر ما:
دنيا زودگذر است و عالم آخرت باقى است، لذا انسانها هميشه بايد با عزّت
نفس زندگى كنند و دستشان را به غير از در خانه خدا، مقابل هيچ كس ديگرى
دراز نكنند و بلكه مانند بعضى از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله زندگى كنند كه با وجود
نداشتن بضاعت مالى به گونهاى زندگى مىكردند كه مردم فكر مىكردند اينها
ثروتمندان جامعه هستند و خداى تعالى هم آنها را مدح نموده است.
اصحاب صُفّه حدود چهار صد نفر بودند كه به خاطر مجاورت و مصاحبت با
رسول خدا صلی الله علیه و آله از وطنهايشان هجرت نموده و به مدينه آمده بودند آنها در همه
جنگها شركت مىكردند و خلاصه از وجود شريف پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله چه در جنگ و
چه در غير جنگ بهرهمند مىشدند و هميشه تسليم امر ايشان بودند، آنها خانهاى
در مدينه نداشتند تا در آن سكنى كنند، همچنين خويشاوندانى هم نداشتند تا به
ايشان پناهنده شوند، لذا در سكوهاى مسجد مدينه جا گرفته بودند، آنها با اين
وجود كه وضع مالى خوبى نداشتند به گونهاى زندگى مىكردند كه كسى متوجّه اين
موضوع نمىشد و همه مردم آنها را غنى و ثروتمند مىپنداشتند.
از جريان فوق استفاده مىشود:
1- مؤنين بايد براى پيشرفت در معنويّات ارزش قائل باشند و اگر لازم شد از
وطن خويش هجرت كنند.
2- پيشرفت در معنويّات در جوار ولى خدا ممكن است، اصحاب صفّه به
همين جهت از ديار خويش هجرت نمودند و در جوار رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند.
3- اگر چه احتمال دارد براى تقرّب به اولياء خدا انسان از نظر مالى و دنيوى در
فشار واقع شود، اما ارزشش را دارد كه چنين فشارى را تحمّل كنيم تا در عوض از
وجود شريف اولياء خدا بهرهمند شويم. اصحاب صفّه اگر در وطنهاى خود
مىماندند همگى از وضع مالى و دنياى خوب و همچنين از عشيره و اقوام زيادى
برخوردار بودند اما چون هجرت نمودند همه اين موقعيّتها را از دست دادند، اما
ناگفته نماند در عوض در معنويّات پيشرفتهاى زيادى كردند. سلمان، اباذر، مقداد
و عمار و … نمونههايى از اين اصحاب هستند كه حال معنوىشان بر هيچ كس
مخفى نيست.
4- ما بايد هميشه به اين فكر باشيم كه براى راه خدا و دين خدا منفعت داشته
باشيم، نه اين كه منتظر نفع بردن از راه خدا براى خويش باشيم، راه خدا
منفعتهاىمعنوى زيادى دارد كه خواهى نخواهى به ما مىرسد، اصحاب صُفّه
علاوه بر اين كه دنياى خويش را از دست داده بودند هميشه در همه جنگها نيز
حاضر بودند.
5- تهى دستان بايد استغناى طبع داشته باشند و دستشان را به تكدّى دراز
نكرده و به گونهاى زندگى كنند كه كسى متوجّه فقر آنها نشود، به اصطلاح صورت
خويش را با سيلى سرخ نگه دارند، اين گونه زندگى كردن براى عزّت نفس و
آبروىشان شايستهتر است.[1]
6- ثروتمندان جامعه بايد بدانند فقرايى كه داراى استغناى طبع و عفّت نفس
هستند براى كمك كردن بر ديگر فقراء ارجح مى باشند.
يكى از مشخصات اولياء خدا اين است كه آنها شب و روز، مخفيانه و علنى،
هرگاه لازم بشود اهل انفاق بوده و انفاق مىكنند و مصداق كامل اين آيه وجود
شريف أميرالمؤمنين علیه السلام است كه اين آيه هم در شأن ايشان نازل شده است.[2]
[1] ـ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله عِزُّ الْمُؤمِنِ اسْتِغْنَاؤهُ عَنِ النَّاس مجموعة ورام جلد: 1 صفحه: 169.
عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: شِيعَتُنَا مَنْ لَا يَسْأَلُ النَّاسَ وَ لَوْ مَاتَ جُوعاً (وسائلالشيعه جلد: 9 صفحه: 443).
[2] ـ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ علیه السلام قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله نَزَلَتْ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً فِي
عَلِيٍّ علیه السلام بحارالأنوار جلد: 41 صفحه: 35.