كَيْفَ يَهْدِى اللّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إيمانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقُّ وَ
جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ وَ اللّهُ لا يَهْدِى الْقَوْمَ الظّالِمينَ «» أُولئِكَ جَزاؤُمْ أَنَّ
عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النّاسِ أَجْمَعينَ «»خالِدينَ فيها لا يُخَفَّفُ
عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ «» إِلاَّ الَّذينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ
أَصْلَحُوا فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ «» إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا بَعْدَ إيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا
كُفْرًا لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضّالُّونَ «» إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا
وَ هُمْ كُفّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ اْلأَرْضِ ذَهَبًا وَ لَوِ افْتَدى بِهِ أُولئِكَ لَهُمْ
عَذابٌ أَليمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرين «»
ترجمه آيه 86 الى 91 سوره آل عمران:
«كفر بعد از ايمان»
چگونه خدا مردمى را كه بعد از ايمان آوردنشان كافر شدهاند، هدايت كند؟ و
حال آنكه آنها مىدانند و شاهد بودهاند كه قطعاً اين رسول حقّ است و براى
آنها دلائل روشنى بر اين موضوع آمده است و خدا مردم ظالم را هدايت
نمىكند. (86)
اينها جزايشان اين است كه لعنت خدا و ملائكه و همه مردم بر آنها خواهد
بود.(87)
آنها در آن لعنتِ خدا، هميشه خواهند بود و از عذابشان تخفيف داده
نمىشود و آنها مورد نظر و توجّه واقع نمىگردند. (88)
مگر كسانى كه بعد از آن توبه كنند و خود را اصلاح نمايند، در اين صورت خدا
بخشندهاى مهربان است. (89)
كسانى كه كافر شدهاند بعد از آنكه ايمان داشتهاند و سپس بر كفرشان افزودهاند،
هرگز خدا توبه آنها را قبول نمىكند و آنها همان گمراهانند. (90)
كسانى كه كافرند و با همان كفر مىميرند، هرگز از احدى از آنها اگر به اندازه
كره زمينِ پر از طلا فديه بدهند، پذيرفته نمىشود و براى آنها عذاب دردناكى
هست و آنها به هيچ وجه ياورانى ندارند. (91)
تدبّر ما:
شأن نزول:
از حضرت صادق علیه السلام روايت شده كه در مورد آيه «كَيْفَ يَهْدِى اللَّهُ قَوْماً كَفَرُوا
بَعْدَ إِيمانِهِمْ» فرمودند: اين آيه در حق مردى از انصار نازل شد به نام “حارث بن سويد
بن صامت” كه “محذر بن زياد بلوى” را از روى مكر و خدعه كشت و مرتد شد و به مكه
فرار كرده بود، سپس پشيمان شده و بستگان خود را نزد پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله فرستاد و
پرسيده بود: آيا توبهاش قبول مىشود؟ در اين هنگام اين آيات تا آيه «إِلَّا الَّذِينَ تابُوا
مِنْ بَعْدِ ذلِكَ» نازل گرديد، او را خدمت پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله آوردند و توبه نمود و مسلمان
خوبى شد. همچنين آن حضرت فرمودند: آيه «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا تا آخر وَ ما لَهُمْ مِنْ
ناصِرِينَ» در حق دشمنان آل محمد صلی الله علیه و آله نازل شده است.[1]
مردم مسلمان بايد بدانند اگر از طرف خداى تعالى حق و حقيقتى برايشان
آشكار شد و مجدداً به راه و رويه اشتباه خود برگردند خداى تعالى آنها را جزء
ظالمين قرار خواهد داد و خداى تعالى براى ظالمين عذاب دردناكى مهيا كرده
است.
مؤنين بايد بسيار مواظب دين و ايمان خويش باشند و به تزكيه نفسشان
خيلى اهمّيّت بدهند، آنها بايد بدانند حتى مسلمانان زمان پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله با اين
كه حضور مبارك آن حضرت را درك كرده و در محضر ايشان بودند اما بعضى از آنها
بعد از اين كه ايمان آورده و مدّتها با رسول خدا زندگى كردند و آن الگوى بزرگ و
اسوه اخلاق را درك نمودند، اما به خاطر پيروى از هواى نفسشان مجدداً كافر و
مرتد شدند.
كسانى كه از راه حق و صراط مستقيم فاصله مىگيرند بدانند ملائكه نه تنها
ديگر بر آنها نازل نمىشوند و آنها را يارى نمىكنند، بلكه چنين شخصى را نفرين
هم مىكنند، آنها بايد بدانند خداى تعالى محبّتى را كه به خاطر ايمانشان از آنها
در دل مردم انداخته بود از دل مردم بيرون مىآورد و همين مسأله باعث مىشود تا
مردم هم از او متنفّر شده و او را لعن كنند و همه اين مسائل به خاطر لعن خداى
تعالى بر آنها است.
كسانى كه از راه خدا و اولياء عزيزش منحرف مىشوند منتظر عذابهاى
دردناك خداى تعالى باشند و بدانند اگر توبه نكنند و برنگردند براى هميشه در
عذاب خداى تعالى مخلّد خواهند بود و اين به خاطر آن است كه آنها با وجود
داشتن علم و آگاهى، فقط به خاطر تبعيت از هواى نفسشان از راه خدا منحرف
شدند.
از مردم كسانى كه تحصيل علم مىكنند مقامشان هم در نزد مردم و هم در نزد
خداى تعالى خيلى بالا است،[2] و مورد احترام هستند، اما بايد بدانند اگر لغزيدند
مجازاتشان هم بيش از ديگران است.
دين مقدّس اسلام دين رأفت و مهربانى است، اين دين به قدرى انعطاف پذير
است كه حتّى به كسانى كه مرتد شدهاند و يا حتّى كفّار و مشركين، اجازه ورود
مىدهد و آنها را با نهايت احترام مىپذيرد و به پيروانش دستور مىدهد كه چنين
شخصى در امان باشد و كسى به او آزار و اذيّت وارد نكند.[3]
هر عملى توبه مخصوص به خود را دارد و توبه كسى كه كافر و يا مشرك و مرتد
بوده جبران گذشته پليد خويش است. آنها بايد بدانند صرف پشيمانى تنها مورد
قبول نيست مگر جبران مافات هم بكنند.
[1] ـ قال الطبرسى فى مجمع البيان عن أبى عبد اللّه علیه السلام قيل: نزلت الآيات فى رجل من الأنصار يقال له:
الحارث بن سويد بن الصامت، و كان قتل المجذر بن زياد البلوى غدرا و هرب، و ارتد عن الإسلام، و لحق بمكة، ثم ندم فأرسل إلى قومه أن يسألوا رسول اللّه صلی الله علیه و آله هل لى من توبة؟ فسألوا، فنزلت الآيات إلى قوله: «إِلَّا الَّذِينَ تابُوا» فحملها إليه رجل من قومه، فقال: إنى لأعلم أنك لصدوق، و أن رسول اللّه صلی الله علیه و آلهأصدق منك، و أن اللّه تعالى أصدق الثلاثة. و رجع إلى المدينة، و تاب و حسن إسلامه مجمع البيان جلد:2 صفحه:789.
[2] ـ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ عَالِمٌ يُنْتَفَعُ بِعِلْمِهِ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِينَ أَلْفَ عَابِدٍ وسائلالشيعة جلد: 16 صفحه: 347.
[3] ـ البته ما اين مساله را به طور كلى بيان كردهايم، لازم به ذكر است فقهاء و مراجع نظرات متفاوتى در اين
باره دارند بعضى قائل هستند مرتد چه فطرى و چه ملى مىتواند توبه كند و بعضى معتقدند فقط مرتد ملى مىتواند توبه كند و توبه مرتد فطرى مورد قبول نيست و ما شما را براى دانستن حكم شرعى اين مسأله به رسالههاى عمليه مراجع عظيم الشأن تقليد ارجاع مىدهيم. اما به طور كلى بايد عرض كنيم مرتد يعنى: كسى كه اسلام را پذيرفته و سپس از آن باز گشته است و بر دو قسم است: 1 – مرتد فطرى 2 – مرتد ملى؛ مرتد فطرى به كسى گفته مىشود كه از پدر و يا مادر مسلمان، تولد يافته و يا به قول بعضى در حالى نطفه او منعقد شده كه پدر و يا مادرش مسلمان بودهاند و سپس او اسلام را پذيرفته و بعد از آن برگشته است ولى مرتد ملى به كسى گفته مىشود كه از پدر و مادر مسلمان تولّد نيافته، بلكه خود بعد از بلوغ اسلام را پذيرفته و سپس از آن باز گشته است.