لَتُبْلَوُنَّ فى أَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ
قَبْلِكُمْ وَ مِنَ الَّذينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثيرًا وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ
عَزْمِ اْلأُمُورِ «» وَ إِذْ أَخَذَ اللّهُ ميثاقَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ
لِلنّاسِ وَ لا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَليلاً فَبِئْسَ ما
يَشْتَرُونَ «» لا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا
بِما لَمْ يَفْعَلُوا فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ «» وَ
لِلّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ وَ اللّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ «» إِنَّ في
خَلْقِ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ َلآياتٍ ِلأُولِي
اْلأَلْبابِ«»
ترجمه آيه 186 الى 190 سوره آل عمران:
«امتحان خدا»
شما بوسيله اموالتان و جانهايتان امتحان مىشويد و از كسانى كه قبل از شما به
آنها كتاب داده شده و از مشركين، سخنان آزاردهنده زيادى خواهيد شنيد و اگر
استقامت و صبر كنيد و تقوى پيشه نمائيد، آن از ثبات و تصميم در كارهاى مهم
است. (186)
و آن وقتى كه خدا از آنهائى كه كتاب به آنها داده شده، ميثاق و پيمان
گرفت كه حتماً آن كتاب را براى مردم بيان كنيد و آن را كتمان نكنيد. ولى آنها آن
كتاب را پشت سرشان انداختند و به قيمت كمى آن را فروختند، پس بد فروشى
كردهاند. (187)
هرگز گمان نكن كسانى كه خوشحالاند به آنچه به آنها داده شده و دوست
دارند به آنچه كه عمل نكردهاند ستايش شوند، پس هرگز آنها را گمان نكن كه از
عذاب نجات يافتهاند و براى آنها عذاب دردناكى خواهد بود. (188)
و مُلك آسمانها و زمين مال خدا است و خدا بر هر چيزى قدرت دارد. (189)
قطعاً در خلقت آسمانها و زمين و اختلاف شب و روز نشانههائى براى
صاحبان مغز و عقل است. (190)
تدبّر ما:
مؤنين بايد بدانند دنيا دار امتحان است و دائماً خداى تعالى به وسيلههاى
مختلفى آنها را مورد امتحان قرار مىدهد، گذشت از مال و جان دو ماده امتحانى
است كه مؤنين اكثراً به وسيله آن به گونههاى مختلف امتحان مىشوند، لذا آنها
نبايد توقّع داشته باشند در دنيا مورد امتحان قرار نگيرند بلكه بايد دعا كنند و از
خداى مهربان بخواهند تا به آنها كمك كند و از امتحانات موفّق بيرون آيند.
مؤنين بايد بدانند داشتن روحيه استقامت يكى از ضرورىترين مسأله در راه
سير الى اللّه مىباشد، آنها بايد بدانند اهل غفلت و معاندين و منافقين زخم زبانها
و اذيّتهاى زيادى در راه رسيدن به خدا به آنها وارد مىكنند كه اگر كسى استقامت
نداشته باشد زود از پاى در مىآيد و موفّق به رسيدن به مقصدشان نمىشوند.[1]
مؤنين بايد بدانند تدبّر ما از «وَ اشْترَوْاْ بِهِ ثمَنًا قَلِيلًا» اين است كه دنيا و تمام
متعلّقاتش ثمن بسيار قليلى است در مقابل آخرت و عظمتش. لذا كسانى كه به
خاطر لذّات دنيوى آخرت خويش را مىفروشند معامله بسيار بدى كرده و حتماً
ضرر زيادى خواهند كرد.
مؤنين بايد بدانند كتمان حق و انكار حقيقت كار بسيار زشت و ناپسندى
است، اهل كتاب زمان ظهور حضرت محمد صلی الله علیه و آله با اين كه قبلاً در كتابهاى آسمانى
خويش مشخّصات پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله را ديده بودند اما از ترس اين كه مبادا محبوبيّت
و موقعيّت ظاهرى خويش را از دست بدهند مشخّصات آن پيامبراكرم صلی الله علیه و آله را انكار
مىكردند و به مردم نمىگفتند.
علماء و دانشمندان دينى بايد از سرگذشت علماء و بزرگان اهل كتاب در زمان
ظهور پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله عبرت بگيرند و بدانند آنها در مرحله اول موظّفند تا احكام و
قوانين دينى را ياد بگيرند و در مرحله بعد بايد براى مردم بازگو كنند و مردم را به
طرف خداى تعالى و اولياء عزيزش بكشانند، آنها نبايد به هر دليلى حقايق دينى را
كتمان كنند و مردم را سر در گم نمايند چرا كه عذاب بزرگى براى اين كار از طرف
خداى تعالى در نظر گرفته شده است.[2]
علماء و دانشمندان دينى بايد هميشه شكرگزار نعمتهاى خداى تعالى
باشند، آنها بايد بدانند شكر خداى تعالى در مقابل آن همه علومى كه به آنها
عنايت كرده اين است كه به افرادى كه خواهان و نيازمند و اهليّت يادگيرى آن علوم
را دارند ياد بدهند.[3] آنها بايد بدانند قبل از آن كه خداى تعالى افراد جاهل را
مؤخذه نمايد كه چرا ياد نگرفتيد علماء و دانشمندان دينى را مؤخذه خواهد نمود
كه چرا از علومى كه داشتيد به ديگران نياموختيد.[4]
مردم مسلمان بايد توجّه داشته باشند خداى تعالى به قدرى مهربان است و
براى هدايت مردم ارزش قائل بوده كه از تمامى علماء و دانشمندان عهد و ميثاق
گرفته تا علوم خود را به ديگران ياد بدهند و اگر عالمى علمش را به كسى ياد ندهد
در روز قيامت حتماً مورد مؤخذه قرار خواهد گرفت.
علماء و دانشمندان دينى بايد براى كسانى كه تشنه حقايق و معنويّات هستند و
اهليّت لازم را در اين امر دارند، حقايق را كامل و شفاف بيان نمايند و اين گونه نباشد
كه بعضى مطالب را بگويند و بعضى را كتمان كنند.
علماء و دانشمندان دينى بايد وقتى مىخواهند علم خود را به ديگران ياد
دهند اصول ربوبيّت و مربىگرى را منظور كنند و به هر كسى به اندازه درك و فهمش
علم ياد بدهند، چون اهليّت داشتن خيلى مهم است، اگر به كسى كه عقل و دركش
كم است بعضى علوم ياد داده شود باعث دردسر براى خودشان و ديگران
مىشوند.[5]
مردم مسلمان نبايد به نماز و روزه و عبادتهاى ظاهرى خويش دلخوش باشند
چرا كه تصحيح اعتقادات و تزكيه نمودن نفس از مهمترين كارهائى است كه بايد
انجام دهند و تا عقايدى درست و روحى پاك نداشته باشند نبايد به خودشان
بىجهت افتخار كنند. علماء و بزرگان يهود با اين كه سراسر وجودشان فسادهاى
اخلاقى بود و نفسى كثيف و طالب جاه و مقام داشتند اما براى عبادتهاى ظاهرى
كه مىكردند خود را “احباء اللّه” و “اولياء اللّه” مىدانستند و به خاطر اين فكر
غلطشان بسيار خوشحال بودند.[6]
عالم و دانشمند در امور دينى به كسى مىگويند كه نفس و روح خود را از رذائل
و خبائث پاك كرده باشد و اعتقاداتى صحيح و مطابق با آن چه اهل بيت عصمت و
طهارت علیهم السلام از ما خواستهاند كسب كند و علوم اهل بيت عصمت و طهارت علیهم السلام را
ياد بگيرد و عامل به آنها باشد، اگر كسى كارهاى بالا را نكرده نبايد بىجهت خود
را عالم دينى تصوّر كند و توقّع داشته باشد مردم به عنوان عالم او را احترام كنند و از
او تمجيد نمايند.
علماء اهل كتاب با اين كه نه اعتقادات صحيحى داشتند و نه روحى پاك، اما
دوست داشتند مردم به عنوان عالم دينى از آنها اكرام و تمجيد و ستايش نمايند،
خداى تعالى مىفرمايد: اين تخيلات آنها را از عذاب نجات نخواهد داد.
مؤنين بايد عملاً و اعتقاداً خداى تعالى را صاحب تمام ماسوى اللّه بدانند و
توجه داشته باشند خداى تعالى قدرت بر انجام هر كارى دارد.
مؤنين بايد از فكرشان در راه صحيح بسيار استفاده كنند و بدانند اگر از فكر در
راه صحيح استفاده شود ان شاء اللّه به تدبّر و تعقّل خواهند رسيد.[7] آنها بايد
بدانند فكر و عقل با هم فرق زيادى دارند، عقل چيزى است كه به وسيله آن انسان
به خداى مهربان مىرسد و خود را رستگار مىكند، اما فكر اينگونه نيست، يعنى
ممكن است انسان را به هلاكت و بدبختى و دروى از خداى مهربان بكشاند،[8]
راهنماى مؤنين به سوى بهشت و رستگارى عقل است نه فكر،[9] آن فكرى مفيد
است كه صحيح استفاده شود و انسان را به عقل برساند.
آن تفكّرى كه در راه صحيح استفاده شود و انسان را به عقل برساند جزء يكى از
بزرگترين عبادتها محسوب مىشود،[10] مسلمانان بايد بدانند اين چنين فكر
كردنى از عبادت دهها سال كسانى كه از روى فهم عبادت نمىكنند فضيلتش بيشتر
است[11] و حتى فضيلت يك لحظه چنين فكر كردنى از فضيلت شب زنده دارى و
نماز شب خواندن بيشتر است.[12]
مؤنين بايد در خلقت مخلوقات خداى تعالى تفكّر كنند و بيانديشند و بدانند
اين كار براى استحكام ايمانشان بسيار مفيد است. پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله هر وقت براى
نماز شب بر مىخواستند اول مسواك زده و به آسمان نگاه مىكردند و اين آيه «إِنَّ
فى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض» و آيه بعدش را قرائت مىفرمودند،[13] و چنين
دستوراتى نيز به ما در هنگام خواندن نماز شب از ناحيه اهل بيت عصمت و
طهارت علیهم السلام رسيده كه به آسمان نگاه كرده و در آن تفكّر كنيد.
[1] ـ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤِنِينَ علیه السلام الصَّبْرُ مِفْتَاحُ الدَّرَكِ بحارالأنوار جلد: 75 صفحه: 45.
[2] ـ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله مَنْ كَتَمَ عِلْماً نَافِعاً أَلْجَمَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ بحارالأنوار جلد: 2 صفحه: 78.
[3] ـ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤِنِينَ علیه السلام شُكْرُ الْعَالِمِ عَلَى عِلْمِهِ أَنْ يَبْذُلَهُ لِمَنْ يَسْتَحِقُّهُ بحارالأنوار جلد: 2 صفحه: 81.
[4] ـ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤِنِينَ علیه السلام مَا أَخَذَ اللَّهُ عَلَى أَهْلِ الْجَهْلِ أَنْ يَتَعَلَّمُوا حَتَّى أَخَذَ عَلَى أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُعَلِّمُوا بحارالأنوار
جلد: 2 صفحه: 81.
[5] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ مَا كَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله الْعِبَادَ بِكُنْهِ عَقْلِهِ قَطُّ وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّا مَعَاشِرَ
الْأَنْبِيَاءِ أُمِرْنَا أَنْ نُكَلِّمَ النَّاسَ عَلَى قَدْرِ عُقُولِهِمْ الكافى جلد: 1 صفحه: 23.
[6] ـ قال البلخى إن اليهود قالوا نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُ و أهل الصلاة و الصوم و ليسوا كذلك و لكنهم أهل
الشرك و النفاق و هو المروى عن الباقر علیه السلام بحارالأنوار جلد: 15 صفحه: 177.
[7] ـ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ قَالَ لِى أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ علیه السلام يَا هِشَامُ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ دَلِيلًا وَ دَلِيلَ الْعَقْلِ التَّفَكُّرُ وسائلالشيعة جلد: 15 صفحه: 207.
[8] ـ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ إِلَى أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا الْعَقْلُ؟ قَالَ مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ. قَالَ قُلْتُ فَالَّذِى كَانَ فِى مُعَاوِيَةَ؟ فَقَالَ تِلْكَ النَّكْرَاءُ تِلْكَ الشَّيْطَنَةُ وَ هِيَ شَبِيهَةٌ بِالْعَقْلِ وَ لَيْسَتْ بِالْعَقْلِ الكافى جلد: 1 صفحه: 11.
[9] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ الْعَقْلُ دَلِيلُ الْمُؤِنِ الكافى جلد: 1 صفحه: 25.
[10] ـ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ السَّيَّارِيِّ صَاحِبِ مُوسَى وَ الرِّضَا علیه السلام قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ لَيْسَ الْعِبَادَةُ كَثْرَةَ الصِّيَامِ وَ الصَّلَاةِ وَ إِنَّمَا الْعِبَادَةُ الْفِكْرُ فِي اللَّهِ تَعَالَى وسائلالشيعة جلد: 15 صفحه: 197.
عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ كَانَ أَكْثَرَ عِبَادَةِ أَبِى ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ التَّفَكُّرُ وَ الِاعْتِبَارُ وسائلالشيعة جلد: 15 صفحه: 197.
[11] ـ تفكر ساعة خير من عبادة ستين سنة بحارالأنوار جلد: 66 صفحه: 293.
[12] ـ عَنِ الْحُسَيْنِ الصَّيْقَلِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ قِيَامِ لَيْلَةٍ؟ فَقَالَ نَعَمْ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله
تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ قِيَامِ لَيْلَة وسائلالشيعة جلد: 15 صفحه: 197.
[13] ـ عن محمد بن الحنيفة عن أبيه على بن أبى طالب علیهم السلام ان رسول اللّه صلی الله علیه و آله كان إذا قام من الليل يسوك ثم ينظر الى السماء ثم يقول «إِنَّ فِى خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» الى قوله «فَقِنا عَذابَ النَّارِ». تفسير نور الثقلين جلد:1 صفحه: 422.