يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهًا وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ
لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاّ أَنْ يَأْتينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّ
بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَ يَجْعَلَ اللّهُ فيهِ خَيْرًا
كَثيرًا «»
ترجمه آيه 19 سوره نساء:
«سفارش در خصوص زنها»
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، حلال نيست براى شما كه از زنان از روى اكراه
ارث ببريد. و آنها را تحت فشار قرار ندهيد كه بتوانيد قسمتى از آنچه به آنها
دادهايد (از مَهر و غيره) را ببريد، مگر اينكه آنها عمل زشت آشكارى انجام
دهند. و با آنان خوب معاشرت و رفتار كنيد. پس اگر از آنها كراهت داشتيد، چه
بسا اميد است اينكه چيزى را شما اكراه داشته باشيد ولى خدا در آن خير زيادى
قرار داده باشد. (19)
تدبّر ما:
شأن نزول:
در زمان جاهليّت بعضى از مردها با بعضى از خانمهايى كه ثروت داشتند
ازدواج مىكردند ولى مانند همسر با او رفتار نمىكردند و انتظار مىكشيدند تا آن زن
بميرد و اموالش را تملّك كنند و همچنين هر گاه مردى از دنيا مىرفت، پسر او (از زن
ديگرش) يا وليّش آن زن را مثل اموال ميّت، به عنوان ارث قرار مىدادند. سپس يا
خودشان با او ازدواج مىكردند، بدون اين كه مهريّهاى به او بدهند و يا او را به
ديگرى مىدادند و مهريّهاش را مىگرفتند. اين آيه براى نهى از اين كار نازل
شد.[1]
مؤنين بايد به مسائل زير توجّه بسزائى داشته باشند:
1- در هنگام ازدواج ملاك خود را دين و تقوا قرار دهند، آنها نبايد به خاطر
زيبائى و يا دارائى افراد با آنها ازدواج كنند. يكى از رفتارهاى زشت و ظالمانه
مردان در دوران جاهليّت اين بود كه با زنان ثروتمندى كه حتى زيبايى نداشتند يا
سن آنها بالا بود ازدواج مىكردند، سپس آنها را به حال خود وا مىگذاشتند، نه
آنها را طلاق مىدادند و نه همچون يك همسر با آنها رفتار مىكردند، و اميد
داشتند و منتظر بودند تا مرگشان فرا رسد و اموالشان را تملّك كنند.
2- نسبت به زير دستان خود بايد با عدالت و محبّت برخورد كرده و مخصوصاً
نسبت به همسران خود ظلم نكنند، يكى ديگر از عادتهاى زشت دروان جاهليّت
اين بود كه وقتى نسبت به خانمى علاقهمند مىشدند و با او ازدواج مىكردند بعد از
ازدواج آنها را تحت فشار و اذيّت و آزار قرار مىدادند و آنها را مجبور مىكردند تا
مهريّهشان را ببخشند.
3- بايد در برخورد با ديگران مخصوصاً همسران خود با نيكى و خوبى برخورد
نمايند.
4- بايد شرح صدر خود را تقويت كنند و بدانند چه بسا چيزهائى كه آنها را
ناراحت مىكند اما در واقع به خير و صلاح آنها است، لذا آنها نبايد به محض
روبرو شدن با سختىها و گرفتارىها از زير بار مسئوليت شانه خالى كنند.
زن و شوهرهاى مؤن بايد نسبت به يكديگر با احترام برخورد كنند و حتى اگر
از يكديگر ناراحت هستند و ناراحتىشان خيلى شديد است نبايد به يكديگر
بىاحترامى كنند، چون راه باز است و مىتوانند از يكديگر جدا شوند پس معنا
ندارد بخواهند به يكديگر فحش و ناسزا بگويند.
كسانى كه همسر خود را آزار و اذيّت مىكنند تا او مجبور شود مهريّهاش را
ببخشد و طلاق بگيرد مورد تنفّر خداى تعالى و از جنس مردم دوران جاهليّت
هستند، اين گونه برخوردهاى زشت و ناپسند كه گاه از بعضى افراد ديده مىشود
حاصل نداشتن تربيت صحيح و عقده درونى آنها است.
زنهايى كه از شوهران خود تمكين نكرده و يا همسرانشان را اذيّت كنند و در
معرض بىعفتى قرار بگيرند حق نفقه از آنها برداشته خواهد شد و به مردان اجازه
داده شده نسبت به آنها سختگيرى كنند.
[1] ـ قيل كان أهل الجاهلية إذا مات الرجل جاء ابنه من غيرها أو وليه فورث امرأته كما يرث ماله و ألقى عليها
ثوبا فإن شاء تزوجها بالصداق الأول و إن شاء زوجها غيره و أخذ صداقها فنهوا عن ذلك و هو المروى عن أبى جعفر علیه السلام مجمع البيان جلد: 3 صفحه: 39.