الرَّحْمنِ الرَّحيمِ «» مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ «»إِيّاكَ
نَعْبُدُ وَ إِيّاكَ نَسْتَعينُ «»اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيمَ «»
صِراطَ الَّذينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لاَ
الضّالِّينَ «»
ترجمه آيات 3 الى 7 سوره حمد:
خدائى كه به هر كسى و به هر چيزى از روى مهربانى،
حيات و هستى و ساير نعمتهايش را بخشيده و نسبت به
مؤنين شديدا مهربان و به آنها لطف خاصّى دارد. (3)
خدائى كه مالك و صاحب اختيار و فرمانده كلّ در عالم
آخرت و روز جزا است و جز او كس ديگرى مگر به اذن او
نمىتواند در امور مردم دخالت كند. (4)
خدايا تنها تو را مىپرستيم و بندگى مىكنيم و تنها از تو
كمك مىخواهيم. (5)
ما را به راه راست و صراط مستقيم هدايت كن. (6)
منظور راه كسانى است كه به آنها نعمت دادهاى و مورد
لطف خاصّ خود قرارشان دادهاى نه آنهائى كه مورد غضب تو
قرار گرفته و نه آنهائى كه گمراه شدهاند. (7)
تدبر ما:
مؤنين بايد بدانند خداى تعالى به قدرى نسبت به مخلوقاتش مهربان است كه
وصف ناپذير است به طورى كه مشتاقانه منتظر است بندهاى او را صدا بزند و او با
محبت تمام بفرمايد لبيك اى بنده من، حاجتت چيست؟ چه چيزى از من
مىخواهى؟[1] و همچنين خودش را بسيار توبه پذير معرفى نموده[2] و فرموده
حتى كسانى كه زياد گناه كردهاند از بخشش و مهربانى من نا اميد نشوند كه من آنها را
نيز خواهم بخشيد.[3]
مؤنين بايد بدانند كه اولياء خدا از روى مهربانى، تمام تلاش و سعىشان اين
است كه كسانى كه تحت تربيتشان هستند را از جهل و تباهى و تاريكى بيرون
بياورند و به علم و نور واردشان كنند بنابراين كسانى كه بخواهند بيدارگرشان اين
عمل را با آنها انجام دهد بايد به نكات زير دقيقا عمل نمايند:
اول: بيدارگرش كه همان مربّى او و از اولياء خداست را صاحب اختيار خود
بداند و او را از خودش بر خودش مقدم بداند (عملا و از همه جهات).
دوم: بدون اذن او كارى نكند و تصميمى نگيرد (بيشتر منظور در مسائل روحى
است).
سوم: تنها به اوامر و دستورات او عمل نمايد نه اينكه در مقابل او قد علم كند و
دائم بگويد نظر فلانى چيست؟ و يا اينكه در مقابل صحبت هاى او نظرات ديگران
را بيان نمايد و بگويد فلانى اين نظر را دارد و يا فلانى اين نظر را ندارد.
عمل به موارد بالا راهى است به سوى خدا، البته همه اينها در صورتى است
كه مربّى انسان صد درصد پيرو قرآن و اهلبيت علیهم السلام باشد.
مؤنين بايد بدانند كه علماء ربانى تمام حركات و سكنات و سخنانشان جنبه
تربيتى دارد و تربيت همه افراد برايشان مهم است اما كسانىكه بيشتر از ديگران
مطيع و تربيت پذير باشند را تحت تربيت خاص خود قرار مىدهند.
اولياء خدايى كه مربّى هستند نسبت به كسانى كه تربيتپذيرتر از ديگران
هستند يعنى در مقابل مربىشان همچون عبد اطاعت پذير هستند مهربانى خاصى
دارند. حضرت ابالفضل العباس علیه السلام در مقابل مربىاش يعنى حضرت
سيدالشهداء علیه السلام خاضع و خاشع بود و هميشه همانند عبدى مطيع در مقابل آن
حضرت بود و حتى در كلام هم مواظب بود كه خود را با مربىاش با امامش يكى
نداند لذا هيچ وقت مگر در لحظه آخر عمر شريفشان حضرت سيد الشهداء علیه السلام را
برادر خطاب نمىكردند چون برادرى نوعى برابرى در بر دارد لذا هميشه ايشان را
«يا سيدى و مولاى» خطاب مىفرمودند و به جهت همين اعمالشان آن چنان
عظمتى پيدا كردهاند كه امام معصوم علیه السلام اطاعت و تسليم و وفادارى او را شهادت
مىدهد.[4]
اولياء خدا علاقه عجيبى به آيات اوليه سوره حمد دارند به عنوان مثال
حضرت امام جعفر صادق علیه السلام وقتى اين سوره را تلاوت مىفرمودند به آيه «مالك
يوم الدين» كه مىرسيدند اين آيه را زياد تكرار مىفرمودند. همچنين امام على بن
الحسين علیه السلام آن قدر اين آيه را تكرار مىنمودند كه در تاريخ نوشتهاند از شوق نزديك
بود قالب تهى كنند[5].
مؤنين بايد توجه داشته باشند كه در دو آيه آخر اين سوره ما از خداى تعالى
طلب مربى بدون خطا واشتباه و الگوئى كامل مىكنيم چرا كه تنها در اين صورت
است كه راه كسانى كه به آنها نعمت داده شده را مىتوانيم بپيمائيم چرا كه بزرگترين
نعمت خداى تعالى از نظر حكماء و عرفاء نعمت ولايت است. و تنها كسانى مورد
غضب الهى قرار گرفته و يا جزء ضالين از صراط مستقيم واقع شدهاند كه مربى و
الگوئى خدائى براى خود نداشته و يا خود را تحت تربيت آنها قرار ندادهاند.
[1] ـ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام قَالَ إِذَا قَالَ الْعَبْدُ وَ هُوَ سَاجِدٌ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا سَيِّدَاهْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَجَابَهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَبَّيْكَ عَبْدِى سَلْ حَاجَتَكَ وسائلالشيعة جلد: 7 صفحه: 8.
[2] ـ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَ أَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكيمٌ سوره مباركه نور آيه 10.
وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحيمٌ (سوره مباركه حجرات آيه 12).
[3] ـ قُلْ يا عِبادِيَ الَّذينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ
الرَّحيمُ سوره مباركه زمرآيه 53.
[4] ـ سَلَامُ اللَّهِ وَ سَلَامُ مَلَائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ وَ أَنْبِيَائِهِ الْمُرْسَلِينَ وَ عِبَادِهِ الصَّالِحِينَ وَ جَمِيعِ الشُّهَدَاءِ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ
الزَّاكِيَاتِ الطَّيِّبَاتِ فِيَما تَغْتَدِى وَ تَرُوحُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤمِنِينَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ أَشْهَدُ لَكَ بِالتَّسْلِيمِ وَ التَّصْدِيقِ وَ الْوَفَاءِ وَ النَّصِيحَةِ لِخَلَفِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله.السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْمُطِيعُ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِأَمِيرِ الْمُؤمِنِينَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ تهذيبالأحكام جلد: 6 صفحه: 65 باب زياراته علیه السلامو مفاتيح الجنان زيارت حضرت عباس « علیه السلام».
[5] ـ تفسير عياشى.