وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادي عَنّي فَإِنّي قَريبٌ أُجيبُ دَعْوَةَ
الدّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجيبُوا لي وَ لْيُؤمِنُوا بي لَعَلَّهُمْ
يَرْشُدُونَ «187».
ترجمه آيه 187 سوره بقره:
«دستور دعا كردن»
و زمانى كه بندگان من درباره من از تو سؤل كردند، پس
قطعاً من نزديكم. جواب كسى را كه دعا كند و مرا بخواند
مىدهم. پس بايد مرا اجابت كنند و به من ايمان بياورند، شايد
ارشاد شوند. (187)
تدبر ما:
مبلغان دين اسلام نبايد مردم را از خداى مهربان بترسانند بلكه بايد به مردم
بفهمانند كه خداى تعالى بسيار مهربان است و به آنها نزديك است و آنها را اجابت
خواهد نمود[1].
مسلمانان بايد بدانند كه خداى تعالى بسيار غفّار است يعنى اگر تصميم بگيرند
ديگر گناه نكنند تمام گناهان قبلى آنها را مىبخشد لذا آنها نبايد دوباره به درگاه
چنين خداى مهربانى گناه نمايند[2].
مؤنين بايد بدانند كه خداى تعالى بسيار مشتاق است تا حوائج بندگانش را
برآورده سازد و دوست دارد بندگانش با او ارتباط برقرار كنند و دعا بنمايند، آنها
بايد متوجه باشند بهترين و حساسترين اوقات براى دعا كردن لحظه پس از نماز
است لذا نبايد از اين فيض بىبهره بمانند چرا كه عاجزترين مردم كسى است كه به
درگاه خداى مهربان دعا نكند.
مؤنين بايد توجه داشته باشند كه دعا كردن يكى از آن عواملى است كه به
وسيله آن مىتوانند به خداى تعالى نزديك شوند.
مؤنين بايد بدانند كه خداى تعالى فرموده هر گاه من را بخوانيد شما را اجابت
خواهم كرد اما شرطى هم گذاشته و آن اى است كه شما هم امر خداىتعالى را
اجابت كنيد پس با اين شرايط دعاى گناهكاران مستجاب نيست و خداى تعالى هم
تعهدى نداده كه دعاى آنها را اجابت نمايد.
مؤنين بايد توجه داشته باشند اجابت كردن از ناحيه خدا به اين معنا نيست كه
هر چه خواستند خدا به آنها بدهد، زيرا برآورده شدن خيلى از آرزوها و
خواستههائى كه ما داريم به نفع ما نيست و ما از حكمت آن اطلاعى نداريم اما
خداى تعالىاطلاع دارد، بنابراين اگر گاهى ما چيزى از خدا مىخواهيم و خدا به ما
نمىدهد حتماً صلاح ما در آن است و اين نيز خود اجابت است، يعنى خدا دعاى
ما را اجابت نموده امّا آن طور كه خير و صلاح بوده اجابت كرده است.
مؤنين بايد بدانند زمانى كه به درگاه خداى تعالى دعا مىكنند اگر دعايشان بنا
به مصلحت پروردگار مستجاب نشود خداى تعالى يا اجر و ثوابى در پرونده آنها
ثبت مىنمايد و يا بلائى كه متوجه شان بوده را از آنها دفع مىكند.
بعضى از آداب دعا نمودن كه در روايات آمده:
اول: در هنگام دعا كردن پاكيزه و با طهارت باشند يعنى با وضو باشند و خود را
معطر كنند.
دوم: قبل از شروع دعا صدقه بدهند.
سوم: در پيشگاه خداى تعالى اعتراف به گناهان و كوتاهى هاىخويش بنمايند
و براى بخشيده شدن آنها تضرع و گريه كنند و يا دست كم حالت ندامت و پشيمانى
داشته باشند.
چهارم: خداى تعالى را حمد و ثناء بگويند.
پنجم: به خداى تعالى حسن ظن داشته باشند كه گناهانشان را مىبخشد و
حاجتشان را هم بر آورده به خير مىنمايد.
ششم: حتى المقدور سعى نمايند هنگام دعا در اماكن مقدس مثل مساجد و
حرمهاى ائمه اطهار علیهم السلام حضور يابند.
هفتم: قبل از اينكه براى خود و يا ديگرى دعا كنند براى وجود شريف امام
زمان «روحى فداه» و تعجيل در فرج موفور السرور ايشان دعا نمايند.
هشتم: حوائجشان را يك به يك به زبان بياورند[3].
نهم: قبل و بعد دعا صلوات بفرستند.
بعضى از زمانها كه طبق روايات بهتر است در آن زمانها دعا كنيم:
اول: نيمههاى هر شب.
دوم: شب و روز جمعه مخصوصاً ساعت آخر روز جمعه و شب جمعه.
سوم: ميان اذان و اقامه.
چهارم: پيش از طلوع آفتاب.
پنجم: قبل از غروب آفتاب.
ششم: در هنگام بارش باران.
هفتم: بعد از قرائت قرآن.
هشتم: بعد از خواندن نماز.
نهم: بعد از زيارت ائمه اطهار و امام زادگان و اولياء خدا علیهم السلام.
دهم: هر زمانى كه انسان از غير خدا منقطع مىشود.
يازدهم: بعد از ذكر فضائل و مناقب و مصائب اهل بيت عصمت وطهارت علیهم السلام.
مؤنين بايد بدانند بهترين دعاها صلوات بر حضرت محمد و آل ايشان است.
مؤنين بايد وقتى حاجتى دارند و مىخواهند به محضر پروردگار دعا نمايند
اول بر حضرت محمد و آل او صلوات بفرستند بعد دعا كنند زيرا خداى تعالى آن
قدر كريم است كه ابا مىكند از اينكه يك دعاى بندهاش را مستجاب نمايد و ديگرى
را رد كند[4] چون صلوات دعاى مستجابى است يعنى هر كس صلوات بفرستد در
نزد خداى تعالى مستجاب است، پس به حرمت اين دعاى مستجاب خدا دعايى را
كه در كنار آن باشد مستجاب مىنمايد.
مؤنين بايد توجه داشته باشند كه بعضى از مسائل باعث برآورده نشدن
دعاهاى آنان خواهد شد كه تعدادشان زياد است و در كتب مربوطه آنها را ذكر
كردهاند اما به عنوان نمونه اگر در كسب و كار خويش تقواى الهى را رعايت نكنند
دعايشان مستجاب نخواهد شد[5].
مؤنين بايد بدانند علم و قدرت خداى تعالى هميشه و همه جا بر آنها احاطه
دارد.
[1] ـ ٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام قَالَ إِذَا قَالَ الْعَبْدُ وَ هُوَ سَاجِدٌ يَا اللَّهُ يَا رَبَّاهْ يَا سَيِّدَاهْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَجَابَهُ
تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَبَّيْكَ عَبْدِى سَلْ حَاجَتَكَ وسائلالشيعة جلد: 7 صفحه: 86.
[2] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ الْعَبْدُ الْمُؤمِنُ إِذَا أَذْنَبَ ذَنْباً أَجَّلَهُ اللَّهُ سَبْعَ سَاعَاتٍ فَإِنِ اسْتَغْفَرَ اللَّهَ لَمْ يُكْتَبْ عَلَيْهِ
شَيْءٌ وَ إِنْ مَضَتِ السَّاعَاتُ وَ لَمْ يَسْتَغْفِرْ كُتِبَتْ عَلَيْهِ سَيِّئَةٌ وَ إِنَّ الْمُؤمِنَ لَيُذَكَّرُ ذَنْبَهُ بَعْدَ عِشْرِينَ سَنَةً حَتَّى يَسْتَغْفِرَ رَبَّهُ فَيَغْفِرَ لَهُ وَ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَنْسَاهُ مِنْ سَاعَتِهِ اصول كافى جلد: 2 صفحه: 437.
[3] ـ عَنِ الصَّادِقِ علیه السلام إِيَّاكُمْ أَنْ يَسْأَلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ شَيْئاً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ حَتَّى يَبْدَأَ بِالثَّنَاءِ عَلَى اللَّهِ
وَ الْمِدْحَةِ لَهُ وَ الصَّلَاةِ عَلَى النَّبِيِّ وَ آلِهِ ثُمَّ الِاعْتِرَافِ بِالذَّنْبِ وَ التَّوْبَةِ ثُمَّ الْمَسْأَلَةِ مستدركالوسائل جلد: 5 صفحه: 216).
[4] ـ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤمِنِينَ علیه السلام قَالَ إِذَا كَانَتْ لَكَ إِلَى اللَّهِ حَاجَةٌ فَابْدَأْ بِمَسْأَلَةِ الصَّلَاةِ عَلَى النَّبِيِّ ص ثُمَّ سَلْ حَاجَتَكَ فَإِنَّ اللَّهَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يُسْأَلَ حَاجَتَيْنِ فَيَقْضِيَ إِحْدَاهُمَا وَ يَمْنَعَ الْأُخْرَى وسائلالشيعة جلد: 7 صفحه: 97.
[5] ـ وَ عَنِ النَّبِيِّ صلى اللّه عليه و آله مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُسْتَجَابَ دُعَاؤهُ فَلْيُطَيِّبْ مَطْعَمَهُ وَ مَكْسَبَهُ وَ قَالَ صلى اللّه
عليه و آله لِمَنْ قَالَ لَهُ أُحِبُّ أَنْ يُسْتَجَابَ دُعَائِى طَهِّرْ مَأْكَلَكَ وَ لَا تُدْخِلْ بَطْنَكَ الْحَرَامَ وَ فِى الْحَدِيثِ الْقُدْسِيِّ فَمِنْكَ الدُّعَاءُ وَ عَلَيَّ الْإِجَابَةُ فَلَا تَحْجُبْ عَنِّي دَعْوَةً إِلَّا دَعْوَةَ آكِلِ الْحَرَام بحارالأنوار جلد: 90 صفحه: 373.