نظر ايشان و آنچه از صاحب تهذيب و غير او نقل مىكند در بالا ضمن
سخنان سبكى آمد كه ابن حجر نيز در كتاب خويش اين مطلب را از وى
نقل مىنمايد:
“أنه لو نذر أن يتصدق بكذا على أهل بلد عينه يجب أن يتصدق به عليهم
قال و من هذا القبيل ما ينذر بعثه إلى القبر المعروف بجرجان فإن ما
يجتمع منه على ما يحكى يقسم على جماعة معلومين و هذا محمول على
أن العرف اقتضى ذلك فنزل النذر عليه و لا شك أنه إذا كان عرف حمل
عليه و إن لم يكن عرف فيظهر أن يجرى فيه خلاف وجهين أحدهما لا
يصح النذر لأنه لم يشهد له الشرع بخلاف الكعبة و الحجرة الشريفة و
الثانى يصح إذا كان مشهورا بالخير و على هذا ينبغى أن يصرف
فىمصالحه الخاصة به و لا يتعداها و اللّه أعلم“؛[1]
يعنى: اگر نذر كند كه مقدارى براى اهل شهر خاصّى صدقه بدهد بايد بر
اهل همان شهر صدقه دهد. و گفته: از همين قبيل است آنچه نذر مىشود
كه به قبرى معروف در گرگان فرستاده شود. پس به درستى آنچه نزد او
جمع مىگردد (طبق آنچه نقل شده) بر عدّه معيّنى تقسيم مىگردد. و اين
عمل بر اين باب حمل مىگردد كه عرف چنين اقتضايى داشته، به همين
جهت نذر (صدقه) را بر ايشان حمل مىگردانند، و شكّى نيست كه اگر
اين معنى از جهت عرف درست باشد، بايد نذر را بر همين جهت حمل
نمود. امّا اگر عرف چنين نگويد، در آن دو نظر است؛
اوّل: نذر درست نيست، زيرا شرع اين مطلب را تأييد نكرده؛ بخلاف
نذر براى كعبه و حجره شريفه.
دوّم: اگر آن شخص معروف به نيكى باشد صحيح است؛ و طبق اين نظر
بايد نذر را در مصالح خاصّ به آن شخص مصرف نموده و در غير آن
خرج نگردد.
نظر شيخ سلامة قضاعى عزامى شافعى مصرى :
“و اغترّ بكلامه “أى ابن تيمية“ بعض من تأخّر عنه من العلماء، ممّن ابتلى
بصحبته أو صحبة تلاميذه، و هو منه تلبيس فىالدين و صرف إلى معنى
لا يريده مسلم من المسلمين. و من خبر حال من فعل ذلك من
المسلمين، وجدهم لايقصدون بذبائحهم و نذورهم للميتين من الأنبياء و
الأولياء إلاّ الصدقة عنهم و جعل ثوابها إليهم، و قد علموا أن إجماع أهل
السنّة منعقد على أنَّ صدقة الأحياء نافعة للأموات واصلة إليهم، و
الأحاديث فى ذلك صحيحة مشهورة.[2]
يعنى: به خاطر سخنان ابن تيميه، عدّهاى از علماى بعد از او گمراه
شدهاند؛ از كسانى كه يا با او مصاحبت داشته و يا با شاگردان او همراه
شدهاند.
اين كار او سبب اشتباه در امر دين شده و آن را (نذر) به معنايى تفسير
كردهاند كه هيچ يك از مسلمانان چنين كارى انجام نمىدهند، و هر كس
مسلمانانى را كه چنين كارى انجام مىدهند مورد امتحان قرار دهد
مشاهده مىكند كه ايشان از اين قربانىها و نذر براى انبياء و اولياء خدا
جز صدقه از طرف ايشان و قرار دادن ثواب آن براى آنها قصد ديگرى
ندارند. همه مىدانند كه اجماع علماء اهل سنّت اين است كه صدقه افراد
زنده براى اموات فايده داشته و به ايشان مىرسد و روايات در اين باب
مشهور است.
بنابراين طبق نظر ايشان معلوم شد نذر با قربانى و غير آن براى انبياء و
اولياء خدا امرى مشروع و جايز است كه جزء سيره همه مسلمانان بوده و
اختصاص به مذهب خاصّى ندارد.
[1] – الفتاوى الفقهية الكبرى جلد: 4 صفحه: 286 باب الاضحية.
[2] – فرقان القرآن صفحه: 133.