محدثان اهل تسنن از دیر زمان، حدیث را به سه نوع اصلی تقسیم می‌کردند: صحیح، حَسَن و ضعیف.
محدثان شیعه، احادیث را بر اساس اعتبار سند آنها به پنج دسته تقسیم می‌کنند. البته این تقسیم‌بندی در دوره‌های گذشته متفاوت بوده است. علماء شیعه در اوایل، روایات را به دو دسته صحیح و غیرصحیح تقسیم کرده و برای صحیح شرایطی قرار داده بودند: روایتی را که افراد مورد اطمینان (ثقه) نقل کنند یا قرینه‌ای در متن حدیث یا حواشی آن باشد که با وجود آنها مطمئن می‌شدند روایت از معصوم ع نقل شده را صحیح می‌دانستند. این تقسیم‌بندی در قرن‌های بعدی به اضافه قسم چهارمی به نام مُوَثَّق، از زمان سید بن طاووس ر بین امامیه نیز معمول گردید،[1] و شهید ثانی ر و شیخ بهایی ر قسم پنجمی بر این اقسام افزوده‌اند و آن حدیث قوی است.
حدیث صحیح: خبری است که سلسله سند آن توسط راویانی ثقه (قابل اعتماد) و امامی مذهب به معصوم ع متصل گردد.
حدیث مُوَثَّق: خبری است دارای سند کامل که نسبت به کلیه افراد سلسله سند در کتاب های رجال شیعه تصریح به وثاقت شده باشد، اگر چه بعضی از افراد زنجیره حدیث، غیر امامی باشند،[2] مانند علی بن فضال و ابان بن عثمان.
گاهی از روایت موثق نیز به قوی تعبیر شده است و الفاظ؛ ثقه، عین، وجه، مشکور، شیخ الطائفه و حجت نشانگر وثاقت راوی‌اند.
حدیث حَسَن: خبری است که سند آن متصل بوده و تمامی راویان آن امامی مذهب و ممدوح باشند اما در مورد یک یا چند نفر آنها تصریح به عدالت نشده باشد.[3] (الفاظ مفید مدح: مُتقن، حافظ، ضابط، مشکور، زاهد، قَریب الامر) روایت حسن از آن جهت اینگونه نام‌گذاری شده که نسبت به سند آن حسن ظن داریم.
حَسَن کالصحیح: روایتی است که راجع به راویان آن مدحی که نزدیک به وثاقت است ذکر شده باشد یا راوی از اصحاب اجماع باشد.
حَسَنُ الاسناد: روایتی است که سند آن حسن باشد، ولی متن حدیث به واسطه شُذوذ یا علت، حَسَن نباشد.[4]
حدیث قوی به سه معنا آمده است:
- حدیثی که راویان آن شیعه دوازده امامی باشد، لکن مدح و ذمّی از او نشده باشد. حدیث قوی در این کاربرد از اقسام حدیث ضعیف شمرده شده است.[5]
- مرادف حدیث موثق.[6]
- مرادف حدیث صحیح.[7]
حدیث ضعیف: روایتی که شروط یکی از اقسام «صحیح، حسن، موثق» در آن جمع نباشد. یعنی اگر حتی یک راوی (در صورتی که تنها یک راوی در آن طبقه باشد) شرایط اطمینان آور را از دست بدهد، آن روایت ضعیف خواهد بود.[8] گاهی ضعیف بر روایت مجروح نیز اطلاق شده است.
[1] (قواعد التحدیث، صفحه: ۷۹) و (تدریب الراوی، صفحه:۱۴).
[2] مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین، صفحه: 269.
[3] قواعد الحدیث، صفحه: 24
[4] وصول الاخیار الی اصول الاخبار، صفحه: 97
[5] الرعایه فی علم الدرایه، صفحه: 85
[6] (المهذّب البارع جلد: ۱ صفحه: ۶۶) و (مدارک الاحکام جلد: ۸ صفحه: ۴۷۹ الی۴۸۰).
[7] عوالی اللئالی جلد: ۴ صفحه: ۱۳۸.
[8] وصول الاخیار، صفحه:۸۰.