شيعه بر خلاف آن چه عوام مردم گمان مىكنند، معتقد است كه خلقت خداى
تعالى به همين بشر و فرزندان آدم علیه السلام محدود نمىگردد و سابقهاى بسيار طولانى
دارد، يعنى بر اساس آيات قرآن و روايات اسلامى خداى تعالى هم بر روى كره زمين
خلقتهاى ديگرى از بشر داشته و هم بر اساس آيات قرآن موجوداتى در ساير
كرات وجود داشته و دارد كه هر يك برنامه و هدف مشخصى از خلقت شان وجود
دارد.
بررسىها نشان مىدهد كه سابقه بنى آدم تا به امروز به بيش از 10 هزار سال
نمىرسد كه با نگاهى كوتاه به انساب و شجره نامه انبياء الهى علیهم السلام و تعداد واسطهها
اين مطلب روشن مىگردد، ضمن اين كه قديمىترين تقويمها كه مربوط به
تمدنهاى كهن است بيشتر از 2600 تا 3000 سال را تا به امروز ثبت ننمودهاند و
حال اين كه بررسىهاى زمين شناسى عمر كره زمين را ميليونها سال مىداند،
خلاصه آن كه خداى تعالى سابقهاى طولانى در خلقت داشته، اما اولين مخلوق
خداوند چه بوده است؟
روايات اسلامى اولين مخلوق خدا را نور مىداند، يعنى خدا بود و هيچ چيز، نه
زمان و نه مكان و نه هيچ چيز ديگر وجود نداشت، اول چيزى كه خلق نمود نور
بود، آن هم نور مقدس رسول خدا صلی الله علیه و آله كه با نور اهل بيت علیهم السلام يكى بوده است،
دليل پنجم نبوّت حضرت ابوطالب علیه السلام بر همين مسأله استوار است، لذا ابتدا به
بيان روايات اهل بيت علیهم السلام در اين باب مىپردازيم.
وَ هُوَ مَا رَوَاهُ الشَّيْخُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ بَابَوَيْهِ رحمهالله فِى كِتَابِ الْمِعْرَاجِ عَنْ رِجَالِهِ
مَرْفُوعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ يُخَاطِبُ عَلِيّاً علیه السلام يَقُولُ يَا
عَلِيُّ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى كَانَ وَ لَا شَيْءَ مَعَهُ فَخَلَقَنِي وَ خَلَقَكَ رُوحَيْنِ مِنْ نُورِ جَلَالِهِ وَ
كُنَّا أَمَامَ عَرْشِ رَبِّ الْعَالَمِينَ نُسَبِّحُ اللَّهَ وَ نُقَدِّسُهُ وَ نَحْمَدُهُ وَ نُهَلِّلُهُ وَ ذَلِكَ قَبْلَ أَنْ خَلَقَ
السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَخْلُقَ آدَمَ علیه السلام خَلَقَنِي وَ إِيَّاكَ مِنْ طِينَةٍ وَاحِدَةٍ مِنْ طِينَةِ
عِلِّيِّينَ وَ عَجَنَنَا بِذَلِكَ النُّورِ وَ غَمَسَنَا فِي جَمِيعِ الْأَنْوَارِ وَ أَنْهَارِ الْجَنَّةِ ثُمَّ خَلَقَ آدَمَ علیه السلام وَ
اسْتَوْدَعَ صُلْبَهُ تِلْكَ الطِّينَةَ وَ النُّورَ فَلَمَّا خَلَقَهُ اسْتَخْرَجَ ذُرِّيَّتَهُ مِنْ ظَهْرِهِ فَاستَنْطَقَهُمْ وَ
قَرَّرَهُمْ بِرُبُوبِيَّتِهِ فَأَوَّلُ خَلْقٍ أَقَرَّ لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ أَنَا وَ أَنْتَ وَ النَّبِيُّونَ عَلَى قَدْرِ مَنَازِلِهِمْ وَ قُرْبِهِمْ
مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى صَدَقْتُمَا وَ أَقْرَرْتُمَا يَا مُحَمَّدُ وَ يَا عَلِيُّ وَ سَبَقْتُمَا
خَلْقِي إِلَى طَاعَتِي وَ كَذَلِكَ كُنْتُمَا فِي سَابِقِ عِلْمِي فِيكُمَا فَأَنْتُمَا صَفْوَتِي مِنْ خَلْقِي وَ الْأَئِمَّةُ
مِنْ ذُرِّيَّتِكُمَا وَ شِيعَتُكُمَا وَ كَذَلِكَ خَلَقْتُكُمْ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آلهيَا عَلِيُّ علیه السلام فَكَانَتِ الطِّينَةُ فِي
صُلْبِ آدَمَ علیه السلام وَ نُورِي وَ نُورُكَ بَيْنَ عَيْنَيْهِ فَمَا زَالَ ذَلِكَ النُّورُ يَنْتَقِلُ بَيْنَ أَعْيُنِ النَّبِيِّينَ وَ
الْمُنْتَجَبِينَ حَتَّى وَصَلَ النُّورُ وَ الطِّينَةُ إِلَى صُلْبِ عَبْدِالْمُطَّلِبِ فَافْتَرَقَ نِصْفَيْنِ فَخَلَقَنِي اللَّهُ
مِنْ نِصْفِهِ وَ اتَّخَذَنِي نَبِيّاً وَ رَسُولًا وَ خَلَقَكَ مِنَ النِّصْفِ الْآخَرِ فَاتَّخَذَكَ خَلِيفَةً وَ وَصِيّاً وَ
وَلِيّا.[1]
يعنى: عبداللّه بن عباس مىگويد: شنيدم كه رسول خدا صلی الله علیه و آله خطاب به على علیه السلام
مىفرمود: هر آينه خداوند تبارك و تعالى بود و چيزى با او نبود، پس من و تو را دو
روح از نور جلال خود خلق فرمود، پس در جلو عرش پروردگار عالميان تسبيح و
تقديس مىكرديم و حمد و توحيد او را به جا مىآورديم قبل از آن كه آسمانها و
زمينها را خلق كند، پس چون اراده فرمود آدم علیه السلام را خلق نمايد، من و تو را از يك
سرشت و طينت عالى خلق نمود و ما را با آن نور عجين كرد و ما را در تمام نورها و
نهرهاى بهشت فرو برد، سپس آدم علیه السلام را آفريد و در نهاد او آن طينت و نور را قرار
داد، پس از آفريدن آدم علیه السلام فرزندان و ذريه او را از پشتش خارج كرد و از آنها
اعتراف گرفت و آنها اقرار به ربوبيت خداوند كردند و اول كسى كه اقرار به ربوبيت
نمود من و تو بوديم و ساير پيامبران علیهم السلام به نسبت مقام و قربشان به خدا اقرار
نمودند.
خداوند فرمود: گواهى داديد و اقرار كرديد، اى محمّد صلی الله علیه و آله و على علیه السلام و از همه
خلايق بر طاعت من سبقت گرفتيد و در علم من نيز چنين بوديد، شما دو برگزيده از
آفريدههاى من هستيد و ائمه علیهم السلام از نژاد و پيروان شما هستند، اين چنين شما را
آفريدم، آن گاه پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله فرمود: يا على علیه السلام طينت و سرشت در صلب آدم علیه السلام و
نور من و تو در پيشانى او بود، پيوسته اين نور به پيشانى پيامبران برگزيده منتقل مىشد
تا بالاخره طينت و نور هر دو منتهى به صلب عبدالمطلب علیه السلام شد، آن گاه به دو قسمت
تقسيم گرديد، خداوند مرا از يك نيمه آن آفريد و پيامبر و رسولم قرار داد و تو را از نيمه
ديگر و جانشين و وصى و امام قرار داد.
ابن شاذان قمى در كتاب الروضه فى فضائل أميرالمؤنين على بن أبى
طالب علیهم السلام به نقل از پيامبر صلی الله علیه و آله حديثى را مىآورد.
… وَ قَدْ خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِيٌّ علیه السلام مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ، وَ إِنَّ نُورَنَا كَانَ يُسْمَعُ تَسْبِيحُهُ فِي أَصْلَابِ
آبَائِنَا، وَ بُطُونِ أُمَّهَاتِنَا فِي كُلِّ عَصْرٍ وَ زَمَانٍ، إِلَى عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیه السلام كَانَ نُورُنَا يَظْهَرُ فِي
وُجُوهِ آبَائِنَا وَ أُمَّهَاتِنَا حَتَّى تَبَيَّنَ أَسْمَاؤنَا مَخْطُوطَةٌ بِالنُّورِ عَلَى وُجُوهِهِمْ. فَلَمَّا وَصَلَ إِلَى
عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیه السلام انْقَسَمَ النُّورُ نِصْفَيْنِ: نِصْفٌ إِلَى عَبْدِاللَّهِ علیه السلام وَ نِصْفٌ إِلَى أَبِي
طَالِبٍ علیه السلام عَمِّي وَ إِنَّهُمَا إِذَا جَلَسَا فِي مَلَإٍ مِنَ النَّاسِ، يَتَلَأْلَأُ نُورُنَا فِي وُجُوهِهِمَا مِنْ
دُونِهِمْ، أَنَّ الْهَوَامَّ وَ السِّبَاعَ يُسَلِّمَانِ عَلَيْهِمَا، لِأَجْلِ نُورِنَا حَتَّى خَرَجْنَا إِلَى دَارِ الدُّنْيَا.[2]
يعنى: پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله مىفرمايند: … من و على علیه السلام از نور واحد خلق شديم و قطعا
صداى تسبيح گفتن نور ما در صلب پدران و شكم مادرانمان در هر عصر و زمانى
شنيده مىشد تا زمان عبدالمطلب علیه السلام كه نور ما در صورت پدران و مادرانمان ظاهر
شد، به گونهاى كه اسامى ما با نور در صورتشان به صورت نوشتهاى آشكار شد، پس
وقتى به عبدالمطلب علیه السلام رسيد اين نور دو قسم شد، نيمى به عبداللّه علیه السلامو نيمى به
ابوطالب علیه السلام عمويم وارد شد و آن دو هر گاه در مقابل مردم با هم مىنشستند، نور ما
فقط در صورت آن دو شروع به درخشش مىكرد به گونهاى كه گزندگان و درندگان به
خاطر نور ما بر آنها سلام مىكردند تا اين كه به دنيا خارج شديم.
در كتاب بشارة المصطفى صلی الله علیه و آله حديثى به شرح زير نقل شده:
حَدَّثَنَا أَبِى عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ أَبِى ذَرٍّ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلی الله علیه و آله بِأُذُنَيَّ وَ إِلَّا صَمَّتَا وَ
هُوَ يَقُولُ خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِيٌّ علیه السلام مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ نُسَبِّحُ اللَّهَ عَلَى يَمْنَةِ الْعَرْشِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُخْلَقَ
أَبُونَا آدَمُ علیه السلام بِأَلْفَيْ عَامٍ فَلَمَّا خُلِقَ أَبُونَا آدَمُ علیه السلام صِرْنَا فِي صُلْبِهِ ثُمَّ نُقِلْنَا مِنْ كِرَامِ الْأَصْلَابِ
إِلَى مُطَهَّرَاتِ الْأَرْحَامِ حَتَّى صِرْنَا فِي صُلْبِ جَدِّي عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیه السلام ثُمَّ شَقَّنَا نِصْفَيْنِ وَ
صَيَّرَنِي فِي صُلْبِ عَبْدِاللَّهِ علیه السلام وَ صَيَّرَ عَلِيّاً علیه السلام فِي صُلْبِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام وَ اخْتَارَنِي لِلنُّبُوَّةِ
وَ الرَّحْمَةِ وَ الْبَرَكَةِ وَ اخْتَارَ عَلِيّاً علیه السلام لِلشَّجَاعَةِ وَ الْعِلْمِ وَ الْفَصَاحَةِ وَ اشْتَقَّ لَنَا اسْمَيْنِ مِنْ
أَسْمَائِهِ عَزَّوَجَلَّ مَحْمُودٌ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ اللَّهُ الْعَلِيُّ وَ هَذَا عَلِي علیه السلام.[3]
يعنى: أبوذر غفارى مىگويد: از پيغمبر خدا صلی الله علیه و آله با دو گوش خود شنيدم كه در
غير اين صورت هر دو كر شوند، كه مىفرمود: من و على علیه السلام از يك نور آفريده شديم،
دو هزار سال قبل از آفرينش حضرت آدم علیه السلام آن گاه كه پروردگار پدرمان آدم علیه السلام را
آفريد ما را در صلب او نهاد، سپس ما را از با كرامتترين اصلاب به پاكيزهترين رحمها
منتقل نمود تا به صلب جدم عبدالمطلب علیه السلام رسيديم، پس خداوند ما را دو نيم كرد و
مرا در صلب عبداللّه علیه السلام و على علیه السلام را در صلب ابوطالب علیه السلام قرار داد و مرا براى
نبوّت و مهربانى و بركت انتخاب نمود و على علیه السلام را براى شجاعت و علم و فصاحت
انتخاب كرد و از اسماء خود دو نام براى ما قرار داد؛ خدا محمود است و من محمدم و
خدا عالى رتبه است و اين على است.
ابوذر غفارى در حديث ديگرى نقل مىكند:
حَدَّثَنَا أَبُو نَصْرٍ أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عُبَيْدِ النَّيْسَابُورِيُّ الْمَرْوَانِيُّ بِنَيْسَابُورَ وَ
مَا لَقِيتُ أَحَداً أَنْصَبَ مِنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مِهْرَانَ السَّرَّاجُ قَالَ
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ الْعَبْدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي
صَالِحٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ هُوَ يَقُولُ خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِيٌّ علیه السلاممِنْ نُورٍ
وَاحِدٍ نُسَبِّحُ اللَّهَ يَمْنَةَ الْعَرْشِ قَبْلَ أَنْ خَلَقَ آدَمَ علیه السلام بِأَلْفَيْ عَامٍ فَلَمَّا أَنْ خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ علیه السلام
جَعَلَ ذَلِكَ النُّورَ فِي صُلْبِهِ وَ لَقَدْ سَكَنَ الْجَنَّةَ وَ نَحْنُ فِي صُلْبِهِ وَ لَقَدْ هَمَّ بِالْخَطِيئَةِ وَ نَحْنُ
فِي صُلْبِهِ وَ لَقَدْ رَكِبَ نُوحٌ علیه السلام السَّفِينَةَ وَ نَحْنُ فِي صُلْبِهِ وَ لَقَدْ قُذِفَ بِإِبْرَاهِيمَ علیه السلام فِي النَّارِ
وَ نَحْنُ فِي صُلْبِهِ فَلَمْ يَزَلْ يَنْقُلُنَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ مِنْ أَصْلَابٍ طَاهِرَةٍ إِلَى أَرْحَامٍ طَاهِرَةٍ حَتَّى
انْتَهَى بِنَا إِلَى عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیه السلام فَقَسَمَنَا بِنِصْفَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي صُلْبِ عَبْدِاللَّهِ علیه السلام وَ جَعَلَ
عَلِيّاً علیه السلام فِى صُلْبِ أَبِى طَالِبٍ علیه السلام وَ جَعَلَ فِيَّ النُّبُوَّةَ وَ الْبَرَكَةَ وَ جَعَلَ فِي عَلِيٍّ الْفَصَاحَةَ وَ
الْفُرُوسِيَّةَ وَ شَقَّ لَنَا اسْمَيْنِ مِنْ أَسْمَائِهِ فَذُو الْعَرْشِ مَحْمُودٌ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله وَ اللَّهُ الْأَعْلَى وَ
هَذَا عَلِيٌّ علیه السلام.[4]
يعنى: أبوذر غفارى مىگويد: از پيغمبر خدا صلی الله علیه و آله شنيدم كه مىفرمود: من و على علیه السلام
از يك نور آفريده شديم، دو هزار سال قبل از آفرينش حضرت آدم علیه السلام ما در سمت
راست عرش، به تسبيح خدا مشغول بوديم، آن گاه كه پروردگار آدم علیه السلام را آفريد آن
نور را در صلب او نهاد و وقتى كه در بهشت مأوى گزيد در صلب او، و هنگامى كه به آن
ترك اولى دست زد باز هم در صلب او بوديم، و زمانى كه نوح علیه السلام بر عرصه كشتى قرار
گرفت ما در پشت وى بوديم، چون ابراهيم علیه السلام را در آتش افكندند، ما در پشت او
جاى داشتيم، همواره خداى بزرگ ما را از پشتهاى پاكيزه پدران به رحمهاى پاك
مادران منتقل مىساخت تا پشت عبدالمطلب علیه السلام سپس آن را دو نيم كرد، مرا در پشت
عبداللَّه علیه السلام و على علیه السلام را در صلب أبوطالب علیه السلام به وديعه نهاد، و براى من پيامبرى و
رشد زياد، و براى على علیه السلام خوش بيانى، و تيزهوشى و دلاورى را قرار داد، و براى هر
يك از ما از دو نام خود، نامى اقتباس كرد، پس خداوند مالك عرش، محمود است و من
“محمّد صلی الله علیه و آله” و پروردگار أعلى است و در حالى كه به أميرالمؤمنين علیه السلام اشاره نمود
فرمود: و نام او “على علیه السلام” است.
رسول خدا صلی الله علیه و آله خطاب به أميرالمؤمنين علیه السلام فرمود:
رُوِّينَا أَنَّهُ صلی الله علیه و آله قَالَ لِعَلِيٍّ علیه السلام يَا عَلِيُّ علیه السلام خَلَقَ اللَّهُ نُوراً فَجَزَّأَهُ فَخَلَقَ الْعَرْشَ وَ خَلَقَ
الْكُرْسِيَّ مِنْ جُزْءٍ وَ الْجَنَّةَ مِنْ جُزْءٍ وَ الْكَوَاكِبَ مِنْ جُزْءٍ وَ الْمَلَائِكَةَ مِنْ جُزْءٍ وَ سِدْرَةَ
الْمُنْتَهَى مِنْ جُزْءٍ وَ أَمْسَكَ جُزْءاً مِنْهُ تَحْتَ بُطْنَانِ الْعَرْشِ حَتَّى خَلَقَ آدَمَ علیه السلام فَأَوْدَعَ اللَّهُ
ذَلِكَ الْجُزْءَ فِي جَبِينِهِ فَكَانَ يَنْتَقِلُ ذَلِكَ مِنْ أَبٍ إِلَى أَبٍ إِلَى عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیه السلام ثُمَّ صَارَ
بِنِصْفَيْنِ فَنُقِلَ جُزْءٌ إِلَى عَبْدِاللَّهِ علیه السلام (وَالِدِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله) وَ نِصْفٌ إِلَى أَبِي طَالِبٍ علیه السلام فَخُلِقْتُ
أَنَا مِنْ جُزْءٍ وَ أَنْتَ مِنْ جُزْءٍ فَالْأَنْوَارُ كُلُّهَا مِنْ نُورِي وَ نُورِكَ يَا عَلِيُ علیه السلام.[5]
يعنى: اى على علیه السلام خدا نورى را خلق نمود و آن را جزء جزء كرد، پس عرش و
كرسى را از يك جزء خلق كرد و بهشت را از جزئى و ستارگان را از جزئى ديگر خلق
نمود و ملائكه را از جزئى و سدرة المنتهى را از جزئى ديگر خلق كرد و جزئى از آن را
زير عرش آويزان نمود تا اين كه آدم علیه السلام را خلق نمود، پس خداوند آن نور را در
پيشانى او قرار داد و آن نور از پدرى به پدر ديگر منتقل مىشد تا به عبدالمطلب علیه السلام
رسيد، آن گاه به دو نصف تقسيم شد، جزئى به عبداللّه علیه السلام (پدر پيامبر صلی الله علیه و آله) منتقل شد
و جزئى به ابوطالب علیه السلام سپس من از جزئى خلق شدم و تو از جزء ديگر خلق شدى،
پس اى على علیه السلام همه نورها از نور من و تو خلق شده.
وَ فِى خَبَرٍ آخَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فِى وَقْتِ الْوَصِيَّةِ عِنْدَ الْوَفَاةِ ادْعُوا لِى بِقَرِينِى
قَالَتْ حَفْصَةُ ادْعُوا أَبِى فَلَمَّا جَاءَهُ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله ادْعُوا لِي قَرِينِي قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَ اللَّهِ مَا
عَنَى إِلَّا عَلِيّاً علیه السلام فَلَمَّا جَاءَهُ قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه و آله هَذَا قَرِينِي فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ كَانَ قَرِينِي
فِي ظَهْرِ آدَمَ علیه السلام وَ آدَمُ علیه السلام فِي الْجَنَّةِ وَ كَانَ قَرِينِي فِي ظَهْرِ نُوحٍ علیه السلام وَ نُوحٌ علیه السلام فِي
السَّفِينَةِ وَ كَانَ قَرِينِي فِي ظَهْرِ إِبْرَاهِيمَ علیه السلام حِينَ أُلْقِيَ فِي النَّارِ وَ كَانَ قَرِينِي فِي ظَهْرِ
إِسْمَاعِيلَ علیه السلامحِينَ أُضْجِعَ لِلذَّبْحِ ثُمَّ لَمْ نَزَلْ نَنْتَقِلُ مِنْ أَصْلَابِ الطَّاهِرِينَ إِلَى أَرْحَامِ
الطَّاهِرَاتِ إِلَى أَنْ صِرْنَا إِلَى ظَهْرِ عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیه السلام فَقَسَمَ اللَّهُ تَعَالَى ذَلِكَ النُّورَ وَ النُّطْفَةَ
فَجَعَلَ نِصْفَهُ فِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَجِئْتُ مِنْهُ وَ جَعَلَ نِصْفَهُ فِي أَبِي طَالِبٍ علیه السلام فَجَاءَ مِنْهُ
عَلِيٌّ علیه السلام.[6]
رسول خدا صلی الله علیه و آله هنگام شهادت وصيت فرمود: از قرين و همنشين من بخواهيد
كه بيايد، حفصه (دختر عمر) گفت: به پدرم بگوييد بيايد، وقتى عمر آمد، رسول
خدا صلی الله علیه و آله فرمود: به همنشين من بگوييد بيايد، ام سلمه گفت: به خدا قسم، منظور
پيامبر صلی الله علیه و آله على علیه السلام است، پس چون أميرالمؤمنين علیه السلام تشريف آورد پيامبر صلی الله علیه و آلهفرمود:
اين همنشين من در دنيا و آخرت است و همنشين من در پشت آدم علیه السلامزمانى كه در
بهشت بود و همنشين من در پشت نوح علیه السلام در حالى كه در كشتى بود و همنشين من
در پشت ابراهيم علیه السلام در حالى كه داخل آتش شد بود و همنشين من در پشت
اسماعيل علیه السلام در حين ذبح بود، سپس دائما در اصلاب پاكيزگان به ارحام پاكيزگان
منتقل مىشديم تا به پشت عبدالمطلب علیه السلام رسيديم، پس خداى تعالى آن نور و نطفه
را تقسيم كرد، نيمى از آن را در عبداللّه علیه السلام قرار داد كه من از آن متولد شدم و نيمى از
آن را در ابوطالب علیه السلام قرار داد كه على علیه السلام از آن متولد شد… .
جابر بن عبداللّه انصارى صحابى جليل القدر رسول خدا صلی الله علیه و آله از پيامبر صلی الله علیه و آله نقل
مىكند:
قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عَنْ مِيلَادِ أَمِيرِالْمُؤمِنِينَ عَلِيِّ
بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیهم السلام فَقَالَ آهِ آهِ لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ خَيْرِ مَوْلُودٍ وُلِدَ بَعْدِي عَلَى سُنَّةِ الْمَسِيحِ علیه السلام
إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَنِي وَ عَلِيّاً علیه السلام مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ بِخَمْسِمِائَةِ
أَلْفِ عَامٍ فَكُنَّا نُسَبِّحُ اللَّهَ وَ نُقَدِّسُهُ فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَى آدَمَ علیه السلام قَذَفَ بِنَا فِي صُلْبِهِ وَ
اسْتَقْرَرْتُ أَنَا فِي جَنْبِهِ الْأَيْمَنِ وَ عَلِيٌّ علیه السلام فِي الْأَيْسَرِ ثُمَّ نَقَلَنَا مِنْ صُلْبِهِ فِي الْأَصْلَابِ
الطَّاهِرَاتِ إِلَى الْأَرْحَامِ الطَّيِّبَةِ فَلَمْ نَزَلْ كَذَلِكَ حَتَّى أَطْلَعَنِي اللَّهُ تَعَالَى مِنْ ظَهْرٍ طَاهِرٍ وَ هُوَ
عَبْدُاللَّهِ بْنُ عَبْدِالْمُطَّلِبِ علیهم السلام فَاسْتَوْدَعَنِي خَيْرَ رَحِمٍ وَ هِيَ آمِنَةُ علیه السلام ثُمَّ أَطْلَعَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ
تَعَالَى عَلِيّاً علیه السلام مِنْ ظَهْرٍ طَاهِرٍ وَ هُوَ أَبُوطَالِبٍ علیه السلام وَ اسْتَوْدَعَهُ خَيْرَ رَحِمٍ وَ هِيَ فَاطِمَةُ بِنْتُ
أَسَدٍ عليهاالسلام… .[7]
يعنى: از رسول خدا صلی الله علیه و آله در باره تولد أميرالمؤمنين على علیه السلام پرسيدم.
فرمود: آه كه از بهترين مولودى كه پس از من به سنت مسيح علیه السلام متولد شده
است پرسيدى. همانا كه خداوند تبارك و تعالى من و على علیه السلام را از يك نور پانصد
هزار سال پيش از آن كه خلق را بيافريند، آفريده است و ما خداى را تسبيح و
تقديس مىكرديم، و چون خداوند آدم علیه السلام را بيافريد ما را در پشت او افكند. من در
جانب راست و على علیه السلام در جانب چپ قرار گرفتيم و سپس از پشت او به
پشتهاى پاك و رحمهاى پاكيزه منتقل شديم و همواره چنين بوديم تا خداوند متعال
مرا در پشت پاك عبداللّه علیه السلام و بهترين رحم، يعنى: رحم آمنه عليهاالسلام مستقر فرمود و
خداوند متعال على علیه السلام را در پشت پاك ابو طالب علیه السلام و رحم پاك فاطمه دختر
اسد عليهاالسلام قرار داد.
آن چه از احاديث فوق به دست مىآيد اين كه:
اولاً: اول مخلوق خداوند قبل از هر چيزى نور پيامبر صلی الله علیه و آله و اهل بيت علیهم السلام بوده
است.
ثانياً: معلوم مىگردد كه پيامبر صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام و فاطمه زهرا عليهاالسلام همه از يك
نور بودهاند.
ثالثاً: اين نور بعد از خلقت جسم آدم علیه السلام در صلب او قرار گرفته و همواره با او
بوده تا در وقت مناسب به وصى او منتقل گردد.
رابعاً: اين نور مقدس كه متعلق به پيامبر صلی الله علیه و آله و امام على علیه السلام بوده، پيوسته در
اصلاب انبياء علیهم السلام وجود داشته و به ارحام طاهره و سپس به اصلاب طاهر ديگر
منتقل مىگشته.
خامساً: نور مقدس ايشان باعث نورانيت عجيبى در پدرانشان مىگشته، كما اين
كه در برخى روايات فوق به آنها تصريح شده.
سادساً: نور پيامبر صلی الله علیه و آله و امام على علیه السلام تا حضرت عبدالمطلب علیه السلام در كنار و قرين
هم بودهاند و از آنجا به بعد يكى در صلب عبداللّه علیه السلام پدر پيامبر صلی الله علیه و آله و ديگرى در
صلب ابوطالب علیه السلام پدر أميرالمؤمنين علیه السلام قرار مىگيرد، يكى وارد رحم طاهره
آمنه علیه السلام مادر پيامبر صلی الله علیه و آله مىگردد و متولد مىشود و يكى وارد رحم طاهره فاطمه بنت
اسد علیه السلام مادر اميرالمومنين علیه السلام مىگردد و متولد مىشود.
حاصل اين كه حكمت و اراده الهى بر اين قرار گرفته كه اين نور مقدس دائما در
اصلاب انبياء علیهم السلام باشد، چون به غير از قدرت الهى نمىتواند انتقال از پدرى به پدر
ديگر على الخصوص پدرانى كه همه نبى باشند را كنترل كند، تا اين كه به حضرت
عبدالمطلب علیه السلام مىرسد و از آنجا همان نور مقدس با همه عظمت و خصوصياتش
به دو قسمت عين هم تبديل مىگردد و هر يك در جايى قرار مىگيرد، اين نور از
زمانى كه در صلب حضرت آدم علیه السلام قرار گرفته همواره در اصلاب انبياء علیهم السلام بوده كه
ما اين جا در مقام بيان حكمت و علت اين مسأله نيستيم، اما حكمت اين امر نزد
خداى تعالى هر چه كه بوده ايجاب مىكند كه اين نور مقدس همچنان كه تا قبل از
تقسيم در اصلاب انبياء علیهم السلام بوده، بعد از تقسيم شدن باز هم در صلب انبياء
الهى علیهم السلام قرار گيرد، چرا كه هيچ تغيير يا نقص و كمبودى در آن صورت نگرفته، پس
با اين بيان ثابت مىگردد كه هم حضرت عبداللّه و هم حضرت ابوطالب علیهم السلام هر دو
نبى الهى بودهاند.
به بيان ديگر از آنجا كه نور پيامبر صلی الله علیه و آله و اميرالمومنين علیه السلام يكى مىباشند و دائما
با هم بودهاند و ادلهاى كه در بالا ذكر شد صريحا مىگويد: حاملان اين نور مقدس
همه از انبياء الهى علیهم السلام بودهاند و با توجه به اين كه نور مقدس بعد از حضرت
عبدالمطلب علیه السلام نصف گشته، نتيجه مىگيريم كه حامل اين نور مقدس هر كسى كه
باشد؛ حتى بعد از حضرت عبدالمطلب علیه السلام پيامبرى الهى است و شكى نيست كه
حضرت ابوطالب علیه السلام حامل نور امام على علیه السلام بوده كه همان نور پيامبر صلی الله علیه و آله است و به
اين صورت ثابت مىگردد كه ايشان نبى الهى بودهاند.
امام صادق علیه السلام به نقل از اجداد طاهرينش حديثى را نقل مىفرمايد كه مؤد
نوشتههاى بالا است:
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ، قَالَ
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ الْبَرْقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ
بْنُ سِنَانٍ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم السلام عَنْ أَمِيرِ
الْمُؤمِنِينَ علیه السلام قَالَ: كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ جَالِساً بِالرَّحَبَةِ وَ النَّاسُ حَوْلَهُ مُجْتَمِعُونَ، فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ
فَقَالَ: يَا أَمِيرَالْمُؤمِنِينَ علیه السلام إِنَّكَ بِالْمَكَانِ الَّذِي أَنْزَلَكَ اللَّهُ بِهِ، وَ أَبُوكَ يُعَذَّبُ بِالنَّارِ!
فَقَالَ لَهُ: مَهْ فَضَّ اللَّهُ فَاكَ، وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله بِالْحَقِّ نَبِيّاً، لَوْ شَفَعَ أَبِي فِي كُلِّ
مُذْنِبٍ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ لَشَفَّعَهُ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِمْ، أَبِي يُعَذَّبُ بِالنَّارِ وَ ابْنُهُ قَسِيمُ النَّارِ وَ
الجَنّة! ثُمَّ قَالَ: وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً صلی الله علیه و آله بِالْحَقِّ نَبِيّاً، إِنَّ نُورَ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام يَوْمَ الْقِيَامَةِ
لَيُطْفِئُ أَنْوَارَ الْخَلْقِ إِلَّا خَمْسَةَ أَنْوَارٍ: نُورَ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وَ نُورِي، وَ نُورَ فَاطِمَةَ عليهاالسلام وَ نُورَيِ
الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ مَنْ وَلَدَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام لِأَنَّ نُورَهُ مِنْ نُورِنَا الَّذِي خَلَقَهُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ
مِنْ قَبْلِ خَلْقِ آدَمَ علیه السلام بِأَلْفَيْ عَامٍ.[8]
يعنى: از حضرت صادق علیه السلام از پدران گرامى اش علیهم السلام نقل است كه
أميرالمؤنين علیه السلام روزى در منزل نشسته بود و مردم گرد او جمع بودند كه مردى
برخاسته و گفت: اى أميرالمؤنين علیه السلام چطور مىشود كه شما در مكانى هستى كه
خداوند شما را در آن مكان قرار داده، در حالى كه پدر تو به آتش در عذاب است؟
حضرت فرمود: خدا دهانت را بشكند! قسم به خدايى كه محمّد صلی الله علیه و آله را به پيامبرى
مبعوث فرمود، اگر پدرم تمام گناهكاران زمين را شفاعت كند خداوند آن را مىپذيرد،
مگر مىشود پدرم در عذاب آتش باشد و فرزند او قسيم بهشت و جهنّم باشد؟! قسم به
آن كه محمّد صلی الله علیه و آله را به پيامبرى مبعوث فرمود قطعا نور پدرم در روز قيامت همه انوار
خلايق؛ جز پنج نور، نور محمّد صلی الله علیه و آله و نور من و نور فاطمه علیه السلام و نور حسن و نور
حسين و نور نه فرزند از اولاد حسين علیهم السلام را خاموش و بىاثر مىسازد، زيرا نور او از
نور ما است، خداوند آن را دو هزار سال پيش از خلق آدم آفريده است.
حديث فوق خبر از مقامات عاليه حضرت ابوطالب علیه السلام مىدهد و نشان
مىدهد حضرت ابوطالب علیه السلام نيز از كسانى است كه با آن نور مقدس خلق شدهاند،
ضمن اين كه ايشان مزيتى نسبت به تمام كسانى كه حامل اين نور شريف اعم از زن و
مرد بودهاند دارد و آن اين كه ايشان تنها پيامبرى بود كه علاوه بر كسب شرف حمل
نور مقدس اهل بيت علیهم السلام توانست زمان بعثت پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله را هم درك نمايد و با
جان و مال و فرزندان و اعتبار و آبرو و عشيره خود تا آخرين توانش از پيامبر
اسلام صلی الله علیه و آله و دين او حمايت كند تا جايى كه در اثر تحمل همين فشارها چند روز بعد از
اتمام محاصره اقتصادى در شعب ابوطالب دار فانى را وداع گفت.
علاوه بر روايتى كه ذكر شد سلسله رواياتى كه مىفرمايند: پيامبر صلی الله علیه و آله با
أميرالمؤمنين علیه السلام از يك شجره هستند نيز مقوى اين مطلب است كه براى نمونه
يكى را در اين جا ذكر مىكنيم.
اخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِى الْمُفَضَّلِ، قَالَ أَخْبَرَنَا رَجَاءُ بْنُ يَحْيَى أَبُو الْحُسَيْنِ الْعَبَرْتَائِيُّ
الْكَاتِبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ دَاوُودُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ
أَبُو عِيسَى النَّبْهَانِيُّ بِالْقِسْطَاسِ، قَالَ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عِيسَى بْنِ بُهْلُولٍ الْمِصْرِيِّ الدَّهَّانُ،
قَالَ حَدَّثَنَا بَكَّارُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شُعْبَةَ الْيَمَامِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ شُعْبَةَ الذُّهْلِيُّ قَاضِي
الْيَمَامَةِ، قَالَ: حَدَّثَنِي بَكْرُ بْنُ الْمَلِكِ الْأَعْتَقُ الْبَصْرِيُّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ
جَدِّهِ أَمِيرِالْمُؤمِنِينَ علیهم السلام قَالَ، قَالَ: رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله يَا عَلِيُّ علیه السلام خَلَقَ اللَّهُ النَّاسَ مِنْ أَشْجَارٍ
شَتَّى، وَ خَلَقَنِي وَ أَنْتَ مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ، أَنَا أَصْلُهَا وَ أَنْتَ فَرْعُهَا، فَطُوبَى لِعَبْدٍ تَمَسَّكَ
بِأَصْلِهَا، وَ أَكَلَ مِنْ فَرْعِهَا.[9]
يعنى: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اى على! خداوند مردم را از درختان ديگرى خلق
و من و تو را از يك درخت خلق نمود، من اصل آن درختم و تو فرع آن، پس
سعادتمند است بندهاى كه متمسك به اصل اين درخت شود و از فرع آن بخورد.
[1] ـ تأويل الآيات الظاهرة فى فضائل العترة الطاهرة علیهم السلام، صفحه: 749.
[2] ـ الروضة فى فضائل أميرالمؤنين على بن أبى طالب علیهم السلام لابن شاذان القمى، صفحه: 109.
[3] ـ بشارة المصطفى صلی الله علیه و آله لشيعة المرتضى، جلد: 2، صفحه: 235.
[4] ـ معانى الأخبار، صفحه: 56.
[5] ـ جامع الأخبار للشعيرى، صفحه: 16.
[6] ـ جامع الأخبار للشعيرى، صفحه: 16.
[7] ـ روضة الواعظين و بصيرة المتعظين، جلد: 1، صفحه: 77.
[8] ـ البرهان فى تفسير القرآن، جلد: 4، صفحه: 192.
[9] ـ الأمالى للطوسى، صفحه: 610.