مسأله تشرف به محضر مقدس امام عصر عج در دوران غیبت کبری، یکی از مهم‌ترین موضوع‌های بحث مهدویت است. با مراجعه به منابع روایی و کتاب‌های بزرگان شیعه درمی‌یابیم بحث و گفت‌وگو در این باره در بین شیعیان از بدو تولد حضرت، متداول بوده است.
امکان وقوع تشرف به محضر مقدس امام زمان عج در غیبت کبری مورد اتفاق همۀ علماء و بزرگان شیعه بوده و هیچ یک از آن بزرگواران به طور مطلق این مسأله را رد نکرده‌اند.
یکی از اشکال‌ها و شاید بتوان گفت تنها ایراد مطرح شده در این موضوع، توقیع صادر شده از طرف امام زمان عج برای نایب چهارم خویش مرحوم علی بن محمد سمری است. که در این کتاب ضمن بحث دربارۀ سند و دلالت آن، ثابت می کنیم سند این توقیع ضعیف و برای استناد و رد تشرفات هیچ گونه حجیتی ندارد.
و حتی در صورت پذیرش سند این توقیع، دلالت آن تمام نیست و شامل تشرفات مورد بحث نمی‌شود. نهایتا با پذیرش اعتبار و دلالت توقیع نیز، تشرفات صورت گرفته را از باب استثناء پذیرفته و یا می‌گوییم: توقیع، خبر واحد و ظن آور است و توان معارضه با یقین حاصل از این همه تشرفات یقینی که بعضا با معجزه همراه بوده را ندارد.
مضافا، این همه تشرفات نقل شده اعم از بزرگان و علماء تا عوام مردم دارای سندهای معتبری هستند که معارضه با این توقیع دارند و در صورت معارضه به دلیل کثرت تشرفات یقینی، ترجیح با تشرفات خواهد بود و وقوع ملاقات ثابت خواهد شد.
اِربِلی محدّث، مورّخ، ادیب و شاعر شیعی قرن هفتم و نویسنده کتاب کشف الغمة فی معرفة الائمة، با آن که حدود چهار قرن با آغاز غیبت کبری فاصله دارد، نخستین کسی است که در کتاب کشف الغمة، آن هم تنها در یک سطر به احتمال منافات دیدارها با توقیع امام عصر عج به آخرین نایب خاص پرداخته و خود او نیز این احتمال را رد کرده است. پس از ایشان نیز تا زمان علامه مجلسی ر سخن مهمی از ناحیه علماء و فقهاء و بزرگان شیعه در این باره صادر نشده و علامه مجلسی نیز با دو سطر از آن می‌گذرد.
شیخ کلینی در روایتی از نایب اول امام زمان عج نمونه‌ای از تشرفات به محضر مقدس امام زمان عج را آورده است.[1] و همین رویه یعنی نقل تشرفات به محضر مقدس امام زمان ع در سال‌های بعد نیز توسط علماء و بزرگان شیعه برای تقویت قلب شیعیان و اثبات وجود و حضور آن حضرت اجرا شد و ایشان همواره در طول تاریخ غیبت، به نقل تشرفات پرداخته‌اند.
علاوه بر تشرفات تصادفی که خارج از اختیار افراد هست و بنا به صلاح دید خدای تعالی و خود آن حضرت اتفاق می افتد روایات صحیحه ای موجود است که در طول تاریخ غیبت کبری نیز در هر عصر تعدادی از خدمتگزاران و مجریان امر آن امام عزیز از محل استقرار وی با خبر بوده و با آن وجود شریف در ارتباط هستند و علماء و بزرگان ما نیز این مسأله را پذیرفته و نقل فرموده اند که در این کتاب به آنها خواهیم پرداخت.
این ارتباط غیر از تشرفات است، در تشرفات اختیار به دست ما نیست بلکه خود امام زمان عج بنا به صلاحدید خودشان به هر کسی که بخواهند این شرف عظماء را عطا خواهند فرمود اما در این ارتباط که روایاتی هم دارد و علماء نیز تصریح کرده اند در هر دوره ای از زمان تعدادی از کسانی که به حضرت خدمت کرده و مجری اوامر ایشان هستند از ناحیه خود آن حضرت انتخاب شده و این اجازه را پیدا می کنند که با آن وجود شریف در ارتباط باشند.
به طور کلی وقتی کسی خادم و مجری اوامر شخصی شود لابد به این است که با او ارتباط داشته باشد و از او مستقیم امر و نهی دریافت کند. و این مساله امری عقلایی است و اگر کسی مرتبط نباشد نمی تواند مجری امر آن حضرت شود.
این افراد منتخب خود حضرت بوده و جزو مردم عادی هستند که کسب علوم اهل بیت عل کرده و تقوای الهی پیشه و نفس خود را از خبائث و رذائل اخلاقی تزکیه نموده اند و به مقامی رسیده اند که آن چنان شرح صدری در آنها وجود دارد که نه لسانا این موضوع را به کسی می گویند و نه عملا طوری برخورد می کنند که کسی حتی به آنها در این جهت شک کند. و آنچه بعضی می گویند: کسی که به محضر امام زمان عج می رسد به کسی نمی گوید اگر این کلام برگرفته از روایت صحیحه ای باشد منظور این نوع ارتباط بوده نه تشرفات تصادفی به محضر مقدس آن حضرت.
این مسأله عقلی و یقینی است و کسی در وجود اوتاد و ابدال و 313 نفری که در هر دوره با آن قطب عالم امکان در ارتباط بوده و هستند تشکیک نکرده و نمی تواند بکند. چرا که روایات مختلفی در مورد 313 نفر اصحاب آن حضرت با تعابیر مختلف وارد شده به طوري كه ادعاي تواتر معنوي اين حديث شده است.
شیخ قاسم رجبیان
کربلای معلی 20 صفر 1440
[1] کلینی جلد: 1، صفحه: 330، حدیث: 1.