همان گونه كه در بالا بيان شد، استنادا به آيات شريف قرآن نبايد بين انبياء
الهى علیهم السلام فرق گذاشت، اما اين حرف به اين معنا نمىباشد كه همه انبياء علیهم السلام در
يك مقام و منزلت هستند، چرا كه انبياء الهى از نظر مقام و رتبه با هم بسيار متفاوت
بوده و قرآن در اين باره مىفرمايد:
«تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْض».[1]
يعنى: اين فرستادگان را بر بعضى ديگرشان فضيلت دادهايم.
«وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْما».[2]
يعنى: و قطعا ما قبلا با آدم علیه السلام عهد بستيم، پس او فراموش كرد و عزمى براى او
نيافتيم.
«لَقَدْ فَضَّلْنا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلى بَعْض».[3]
يعنى: قطعا ما بعضى از پيامبران را بر بعضى فضيلت داديم.
بر اين مدعا شواهدى از روايات نيز وجود دارد.
عيون أخبار الرضا علیه السلام، علل الشرائع الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَاشِمِيُّ عَنْ فُرَاتِ
بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْكُوفِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ
الْبُخَارِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي الصَّلْتِ الْهَرَوِيِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ
عَنْ أَمِيرِالْمُؤمِنِينَ علیهم السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ خَلْقاً أَفْضَلَ مِنِّي وَ لَا
أَكْرَمَ عَلَيْهِ مِنِّي قَالَ عَلِيٌّ علیه السلام فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله فَأَنْتَ أَفْضَلُ أَوْ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ صلی الله علیه و آلهيَا
عَلِيُّ علیه السلام إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَضَّلَ أَنْبِيَاءَهُ الْمُرْسَلِينَ عَلَى مَلَائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ وَ فَضَّلَنِي
عَلَى جَمِيعِ النَّبِيِّينَ وَ الْمُرْسَلِينَ وَ الْفَضْلُ بَعْدِي لَكَ يَا عَلِيُّ وَ لِلْأَئِمَّةِ علیهم السلام مِنْ بَعْدِكَ وَ إِنَّ
الْمَلَائِكَةَ لَخُدَّامُنَا وَ خُدَّامُ مُحِبِّينَا.[4]
يعنى: امام رضا علیه السلام به نقل از أميرالمؤمنين علیه السلام به نقل از رسول اللّه صلی الله علیه و آله فرمود:
خداوند خلقى را افضل از من خلق نفرمود و هيچ كس را بيشتر از من اكرام ننمود،
أميرالمؤمنين علیه السلام پرسيد: اى رسول خدا صلی الله علیه و آله ! شما برتريد يا جبرئيل؟ پس پيامبر
فرمود: اى على علیه السلام، خداوند تبارك و تعالى انبيائى كه رسول هستند را بر ملائكه
مقرب خود برترى داده است و مرا بر تمام انبياء و مرسلين علیهم السلام فضيلت بخشيده و
فضيلت بعد از من، براى تو و ائمه بعد از تو علیهم السلام است و قطعا ملائكه خدام ما و
خدام محبان ما هستند.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْخَثْعَمِيِّ عَنْ هِشَامٍ عَنِ ابْنِ
أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ سَادَةُ النَّبِيِّينَ وَ الْمُرْسَلِينَ خَمْسَةٌ وَ هُمْ أُولُوا
الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ عَلَيْهِمْ دَارَتِ الرَّحَى نُوحٌ وَ إِبْرَاهِيمُ وَ مُوسَى وَ عِيسَى علیهم السلام وَ
مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله عَلَى جَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ علیهم السلام.[5]
يعنى: امام صادق علیه السلام فرمود: آقا و سرور پيغمبران و رسولان پنج نفر هستند كه
ايشان الوالعزم رسولان مىباشند و آسياى نبوّت و رسالت گرد آنها مىچرخد و
ايشان؛ نوح و ابراهيم و موسى و عيسى علیهم السلام و محمد صلی الله علیه و آله است.
نتيجه اين كه انبياء الهى علیهم السلام داراى راه و هدف و مقصود واحدى هستند و
سخنانشان با هم هيچ منافاتى ندارد و همه از نزد خداى يكتا آمدهاند و لذا هيچ كس
حق ندارد يكى از ايشان را انكار كند يا ميان ايشان فرق گذارد، به اين معنا كه به يكى
ايمان آورد و قبول و تأييد كند و ديگرى را انكار و رد نمايد.
اما در ميان خودشان و مقاماتشان تفاوت بسيار است، برخى اولوالعزم هستند و
بر ديگران برترى دارند، برخى از بعضى جهات بر ديگرى برترى دارد؛ مثل
خضر علیه السلام كه در امورى بر موسى علیه السلام افضل بوده و در قرآن به ماجراى ايشان اشاره
شده است و يا برخى را قرآن بدون عزم معرفى مىنمايد و پيامبر اسلام صلی الله علیه و آله هم كه
خاتم آنها است و با فضيلتتر از همه و لذا ايشان داراى مقامات متفاوت هستند،
ولى هدف و راه و سخن و خدايشان يكى است و اين طريق جمع بين اين دو دسته
از آيات قرآن است.
[1] ـ سوره: بقره، آيه: 253.
[2] ـ سوره: طه، آيه: 115.
[3] ـ سوره: اسراء، آيه: 55.
[4] ـ بحار الأنوار، جلد: 18، صفحه: 345.
[5] ـ الكافى، جلد: 1، صفحه: 175.