تمام كسانى كه معرفت به مقام و جايگاه أميرالمؤمنين على علیه السلام دارند مىدانند
كه تمام انبياء و اولياء الهى علیهم السلام و ملائك آسمانها و زمين، همه آرزوى لحظهاى
ملاقات ايشان را داشته و دارند و آنها كه قبل از به دنيا آمدن ايشان بر روى كره زمين
بودهاند دائما انتظار ورود ايشان را به دنيا مىكشيدهاند و مىدانستند كه تمام خلقت
آسمانها و زمين به خاطر محبت خداوند به اين خمسه طيبه بوده و مقام هر يك از
ايشان نزد خداوند، بستگى به ميزان معرفتشان به اين انوار مقدسه دارد، كه در كتب
بسيارى از علماى شيعه به طور مفصل به آن پرداخته شده كه از باب نمونه در اين
جا به بيان چند حديث اكتفا مىشود.
عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ مَا تَنَبَّأَ نَبِيٌّ قَطُّ إِلَّا بِمَعْرِفَةِ حَقِّنَا وَ
بِفَضْلِنَا عَلَى مَنْ سِوَانَا[1].
يعنى: امام صادق علیه السلام مىفرمايند: هرگز به هيچ پيامبرى خبرى از ناحيه
پروردگار داده نمىشد مگر به واسطه معرفتشان به حق ما و فضيلت ما اهل بيت علیهم السلام بر
ديگران.
رسول خدا صلی الله علیه و آله در ضمن حديثى طولانى مىفرمايد:
… يَا مُحَمَّدُ صلی الله علیه و آله إِنِّى خَلَقْتُكَ وَ خَلَقْتُ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ علیهم السلام مِنْ
شَبَحِ نُورٍ مِنْ نُورِى وَ عَرَضْتُ وَلَايَتَكُمْ عَلَى أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ فَمَنْ قَبِلَهَا كَانَ
عِنْدِى مِنَ الْمُؤمِنِينَ وَ مَنْ جَحَدَهَا كَانَ عِنْدِى مِنَ الْكَافِرِينَ يَا مُحَمَّدُ صلی الله علیه و آله لَوْ أَنَّ عَبْداً مِنْ
عِبَادِى عَبَدَنِى حَتَّى يَنْقَطِعَ وَ يَصِيرَ مِثْلَ الشَّنِّ الْبَالِى ثُمَّ أَتَانِى جَاحِداً بِوَلَايَتِكُمْ مَا غَفَرْتُ لَهُ
حَتَّى يُقِرَّ بِوَلَايَتِكُم… .[2]
يعنى: اى محمّد صلی الله علیه و آله ! من، تو و على و فاطمه و حسن و حسين علیهم السلام را از شبح و
شمايل نور خودم خلق، و ولايت شما را بر اهل آسمانها و زمينها ارائه كردم، پس
كسى كه ولايت شما را پذيرفت در نظر من از مؤنين است و كسى كه ولايت شما را
انكار كرد، در نظر من از كافران است. اى محمّد! اگر بندهاى از بندگانم آن قدر عبادتم
كند تا اين كه بند بندش از هم جدا شود و مثل مشك خشك و پوسيده بيابان شود،
بعد روز قيامت در حالى به محضر من بيايد كه منكر ولايت شما باشد، تا اقرار به
ولايت شما نكند او را نخواهم بخشيد.
در حديث ديگرى رسول خدا صلی الله علیه و آله مىفرمايد:
لِكُلِ أَمْرٍ سَيِّدٌ وَ حُبِّى وَ حُبُّ عَلِيٍّ سَيِّدُ مَا تَقَرَّبَ بِهِ الْمُتَقَرِّبُونَ مِنْ طَاعَةِ رَبِّهِم.[3]
يعنى: براى هر چيزى سرور و سالارى است و محبت من و على علیه السلام سرور و
آقاى چيزهايى است كه مقربان الهى در ميان طاعات الهى به وسيله آن به خدا تقرب
مىجويند.
حَدَّثَنِى أَبُو جَعْفَرٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ جَابِرٍ
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَ وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ
عَزْماً قَالَ عَهِدَ إِلَيْهِ فِي مُحَمَّدٍ وَ الْأَئِمَّةِ علیهم السلام مِنْ بَعْدِهِ فَتُرِكَ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ عَزْمٌ فِيهِمْ أَنَّهُمْ
هَكَذَا وَ إِنَّمَا سُمِّيَ أُولُوالْعَزْمِ أُوْلِي الْعَزْمِ لِأَنَّهُ عَهِدَ إِلَيْهِمْ فِي مُحَمَّدٍ وَ الْأَوْصِيَاءِ علیهم السلاممِنْ
بَعْدِهِ وَ الْمَهْدِيِّ ارواحنافداه وَ سِيرَتِهِ فَأَجْمَعَ عَزْمُهُمْ أَنْ ذَلِكَ كَذَلِكَ وَ الْإِقْرَارَ بِه.[4]
يعنى: امام باقر علیه السلام درباره قول خداى عزوجل «لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ
وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً» يعنى: و قطعا ما قبلا با آدم عهد بستيم، پس او فراموش كرد و
عزمي براي او نيافتيم، فرمود: يعنى درباره محمد صلی الله علیه و آله و امامان بعد از او علیهم السلام به وى
سفارش كرديم، او ترك نمود و در مورد آنها تصميم نگرفت كه ايشان را چنان كه
هستند بداند و پيغمبرانى كه اولوالعزم ناميده شدند، از اين جهت است كه خدا درباره
محمد صلی الله علیه و آله و اوصياء بعد از او علیهم السلام خصوصا درباره حضرت مهدى ارواحنافداه و روش او
به ايشان سفارش فرمود و آنها تصميم خود را استوار كردند كه مطلب چنين است و
اعتراف نمودند.
حَدَّثَنِى أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ دَاوُودَ الْعِجْلِيِّ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ حُمْرَانَ
عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَال:
… ثُمَّ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى النَّبِيِّينَ فَقَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ هَذَا مُحَمَّدٌ رَسُولُ
اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ إِنَّ هَذَا عَلِيٌّ أَمِيرُالْمُؤمِنِينَ علیه السلام قَالُوا بَلَى فَثَبَتَتْ لَهُمُ النُّبُوَّةُ وَ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى
أُولِي الْعَزْمِ أَلَا إِنِّي رَبُّكُمْ وَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله رَسُولِي وَ عَلِيٌّ أَمِيرُالْمُؤمِنِينَ وَ أَوْصِيَاؤهُ مِنْ
بَعْدِهِ علیهم السلام وُلَاةُ أَمْرِي وَ خُزَّانُ عِلْمِي وَ إِنَّ الْمَهْدِيَّ ارواحنافداه أَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِي وَ أُظْهِرُ بِهِ
دَوْلَتِي وَ أَنْتَقِمُ بِهِ مِنْ أَعْدَائِي وَ أُعْبَدُ بِهِ طَوْعاً وَ كَرْهاً قَالُوا أَقْرَرْنَا وَ شَهِدْنَا يَا رَبِّ وَ لَمْ
يَجْحَدْ آدَمُ علیه السلام وَ لَمْ يُقِرَّ فَثَبَتَتِ الْعَزِيمَةُ لِهَؤلَاءِ الْخَمْسَةِ فِي الْمَهْدِيِّ ارواحنافداه وَ لَمْ يَكُنْ
لآِدَمَ علیه السلام عَزْمٌ عَلَى الْإِقْرَارِ بِهِ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَ وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ
نَجِدْ لَهُ عَزْما.[5]
يعنى: امام باقر علیه السلام مىفرمايند: … سپس از پيغمبران پيمان گرفت و فرمود: مگر من
پروردگار شما نيستم؟ و اين محمد صلی الله علیه و آله رسول من نيست و اين على علیه السلام امير مؤنان
نمىباشد؟ گفتند: بله، پس نبوّت آنها پا برجا شد، و از پيغمبران اولوالعزم پيمان گرفت
كه من پروردگار شما هستم و محمد صلی الله علیه و آله رسولم و على علیه السلام امير مؤنان و اوصياء بعد
از او علیهم السلام واليان امر من و خزانه داران علم من و اين كه مهدى ارواحنافداه كسى است كه
به وسيله او دينم را نصرت دهم و دولتم را آشكار كنم و از دشمنانم انتقام گيرم و به
وسيله او خواهى نخواهى عبادت شوم. گفتند: پروردگارا! اقرار كرديم و گواهى داديم،
ولى آدم علیه السلام نه انكار كرد و نه اقرار نمود، پس مقام اولوالعزمى براى آن پنج تن از جهت
مهدى ارواحنافداه ثابت شد و براى آدم علیه السلامعزمى براى اقرار به آن يافت نشد، اين است
گفتار خداى عزوجل: «لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، يعنى:
قطعا ما قبلا با آدم عهد بستيم، پس او فراموش كرد و عزمي براي او نيافتيم.
حفص از حضرت صادق علیه السلام نقل كرد كه فرمود:
كَانَ مِمَّا نَاجَى اللَّهُ مُوسَى علیه السلام إِنِّى لَا أَقْبَلُ الصَّلَاةَ إِلَّا مِمَّنْ تَوَاضَعَ لِعَظَمَتِى وَ أَلْزَمَ قَلْبَهُ
خَوْفِى وَ قَطَعَ نَهَارَهُ بِذِكْرِى وَ لَمْ يَبِتْ مُصِرّاً عَلَى خَطِيئَتِهِ وَ عَرَفَ حَقَّ أَوْلِيَائِى وَ أَحِبَّائِى
فَقَالَ مُوسَى علیه السلام يَا رَبِّ تَعْنِى بِأَوْلِيَائِكَ وَ أَحِبَّائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ علیهم السلام فَقَالَ
هُمْ كَذَلِكَ إِلَّا أَنِّى أَرَدْتُ بِذَلِكَ مَنْ مِنْ أَجْلِهِ خَلَقْتُ آدَمَ علیه السلام وَ حَوَّاءَ وَ مَنْ مِنْ أَجْلِهِ خَلَقْتُ
الْجَنَّةَ وَ النَّارَ فَقَالَ وَ مَنْ هُوَ يَا رَبِّ فَقَالَ مُحَمَّدٌ أَحْمَدُ صلی الله علیه و آله شَقَقْتُ اسْمَهُ مِنِ اسْمِى لِأَنِّى أَنَا
الْمَحْمُودُ وَ هُوَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله فَقَالَ مُوسَى علیه السلام يَا رَبِّ اجْعَلْنِى مِنْ أُمَّتِهِ فَقَالَ لَهُ يَا مُوسَى علیه السلام
أَنْتَ مِنْ أُمَّتِهِ إِذَا عَرَفْتَ مَنْزِلَتَهُ وَ مَنْزِلَةَ أَهْلِ بَيْتِهِ إِنَّ مَثَلَهُ وَ مَثَلَ أَهْلِ بَيْتِهِ فِيمَنْ خَلَقْتُ كَمَثَلِ
الْفِرْدَوْسِ فِى الْجِنَانِ لَا يَنْتَشِرُ وَرَقُهَا وَ لَا يَتَغَيَّرُ طَعْمُهَا فَمَنْ عَرَفَهُمْ وَ عَرَفَ حَقَّهُمْ جَعَلْتُ لَهُ
عِنْدَ الْجَهْلِ عِلْماً وَ عِنْدَ الظُّلْمَةِ نُوراً أُجِيبُهُ قَبْلَ أَنْ يَدْعُوَنِى وَ أُعْطِيَهُ قَبْلَ أَنْ يَسْأَلَنِى
الْخَبَر.[6]
يعنى: از جمله مطالبى كه خداوند با موسى علیه السلام صحبت كرد اين بود: من نماز را
نمىپذيرم مگر از كسى كه در مقابل عظمت من تواضع نمايد و ترس من در دلش
جاى گيرد و روزش را به ياد من پايان دهد و با اصرار بر معصيت، شب را به سر نبرد
و عارف به حق اولياء و دوستان من باشد، موسى علیه السلام عرض كرد: خدايا! منظورت از
اولياء و دوستان، ابراهيم و اسحاق و يعقوب علیهم السلام است؟ فرمود: آنها نيز از اولياى
من هستند، جز اين كه منظورم كسانى هستند كه به واسطه آنها آدم علیه السلام و حوا و
بهشت و جهنم را آفريدم. عرض كرد: پروردگارا! آنها چه كسانى هستند؟ فرمود:
محمّد احمد صلی الله علیه و آله كه نامش را از نام خود جدا كردم، زيرا من محمودم و او محمّد صلی الله علیه و آله
است. موسى علیه السلام عرض كرد: خدايا مرا از امت او قرار ده. فرمود: موسى! تو از امت او
هستى وقتى مقام و منزلت او و خانوادهاش را بشناسى؛ زيرا مثل او و خانوادهاش در
بين مخلوقات مانند فردوس است نسبت به بهشت كه برگ درختش نمىريزد و طعم
آن تغيير نمىكند، هر كس عارف به مقام و حق آنها باشد برايش در نادانى راهنما، و در
تاريكى نور قرار مىدهيم، قبل از اين كه درخواست كند خواستهاش را بر مىآورم و به
او عطا مىكنم قبل از اين كه درخواست كند.
اين مطلب (معرفت اهل بيت علیهم السلام) از اسرار و رموزى بوده كه سينه به سينه بين
انبياء و اوصياء الهى علیهم السلام منتقل مىشده و روايت بالا كاملا مشخص مىكند كه
حضرت ابوطالب علیه السلام به وضوح از چه اسرارى اطلاع داشته و داراى چه سطحى از
معرفت درباره مسأله ولايت بوده و از آنجا كه ايشان نزد شخص خاصى آموزش
نديده بودند معلوم مىگردد كه خداى تعالى اين علوم را بر ايشان نازل فرموده و اين
خود دليلى متقن بر وصايت جناب ابوطالب علیه السلام است.
[1] ـ بصائر الدرجات فى فضائل آل محمد علیهم السلام، جلد: 1، صفحه: 75.
[2] ـ الغيبة للطوسى، صفحه: 148.
[3] ـ بحار الأنوار، جلد: 27، صفحه: 129.
[4] ـ بصائر الدرجات فى فضائل آل محمد علیهم السلام، جلد: 1، صفحه: 70.
[5] ـ بصائر الدرجات فى فضائل آل محمد صلی الله علیه و آله، جلد: 1، صفحه: 70.
[6] ـ بحار الأنوار، جلد: 26، صفحه: 267.