قبل از اين عرض شد كه اوصياء الهى بايد تالى تلو انبياء پيش از خود باشند و در
مورد سنخيت روحى ايشان نيز استدلال شد، اما در مورد خصوصيات جسمى
ايشان؛ انبياء الهى و اوصياء آنها علیهم السلام بايد از هر گونه عيب و ايراد و بيمارى كه
موجب تنفر طبع سالم بشريت شود و يا مخل ابلاغ رسالت ايشان گردد مبرّا و منزه
باشند، لذا اگر به تاريخ مراجعه شود پيامرى وجود ندارد كه لال و يا كر و يا ديوانه
باشد و يا مبتلا به بيمارىاى گردد كه ديگران را مبتلا كند و يا گرفتار عللى گردد كه
مردم از ايشان وحشت كنند و از گرد آنها دور شوند.
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عُثْمَانَ النَّوَّاءِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ
عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَبْتَلِى الْمُؤمِنَ بِكُلِّ بَلِيَّةٍ وَ يُمِيتُهُ بِكُلِّ مِيتَةٍ وَ لَا
يَبْتَلِيهِ بِذَهَابِ عَقْلِهِ أَ مَا تَرَى أَيُّوبَ كَيْفَ سُلِّطَ إِبْلِيسُ عَلَى مَالِهِ وَ عَلَى وُلْدِهِ وَ عَلَى أَهْلِهِ وَ
عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مِنْهُ وَ لَمْ يُسَلَّطْ عَلَى عَقْلِهِ تُرِكَ لَهُ لِيُوَحِّدَ اللَّهَ بِهِ.[1]
يعنى: امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند بزرگ مؤن را با هر بلايى مىآزمايد و با
هر نوع مرگى مىكشد ولى او را به از بين رفتن عقل و ديوانه شدن مبتلا نمىكند،
مگر نمىبينى ايوب علیه السلام را كه چگونه شيطان بر مال و فرزندان و اهل و عيال و هر
چه از آن او است مسلط شده ولى بر عقل او تسلطى ندارد، عقلش رها گذاشته شده
تا به وسيله آن خدا را به وحدانيت عبادت كند.
در بحارالانوار به نقل از خصال آمده:
الْقَطَّانُ عَنِ السُّكَّرِيِّ عَنِ الْجَوْهَرِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ
أَبِيهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ أَيُّوبَ ابْتُلِيَ سَبْعَ سِنِينَ مِنْ غَيْرِ ذَنْبٍ وَ إِنَّ الْأَنْبِيَاءَ علیهم السلام لَا يُذْنِبُونَ لِأَنَّهُمْ
مَعْصُومُونَ مُطَهَّرُونَ لَا يُذْنِبُونَ وَ لَا يَزِيغُونَ وَ لَا يَرْتَكِبُونَ ذَنْباً صَغِيراً وَ لَا كَبِيراً وَ قَالَ علیه السلام
إِنَّ أَيُّوبَ مِنْ جَمِيعِ مَا ابْتُلِيَ بِهِ لَمْ تُنْتِنْ لَهُ رَائِحَةٌ وَ لَا قَبُحَتْ لَهُ صُورَةٌ وَ لَا خَرَجَتْ مِنْهُ مِدَّةٌ
مِنْ دَمٍ وَ لَا قَيْحٌ وَ لَا اسْتَقْذَرَهُ أَحَدٌ رَآهُ وَ لَا اسْتَوْحَشَ مِنْهُ أَحَدٌ شَاهَدَهُ وَ لَا تَدَوَّدَ شَيْءٌ مِنْ
جَسَدِهِ وَ هَكَذَا يَصْنَعُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِجَمِيعِ مَنْ يَبْتَلِيهِ مِنْ أَنْبِيَائِهِ علیهم السلام وَ أَوْلِيَائِهِ الْمُكَرَّمِينَ
عَلَيْه وَ إِنَّمَا اجْتَنَبَهُ النَّاسُ لِفَقْرِهِ وَ ضَعْفِهِ فِي ظَاهِرِ أَمْرِهِ لِجَهْلِهِمْ بِمَا لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ
مِنَ التَّأْيِيدِ وَ الْفَرَجِ.[2]
يعنى: امام باقر علیه السلام فرمود: قطعا ايوب علیه السلام هفت سال بدون هيچ گناهى مبتلا به
بلا گرديد و به درستى كه انبياء علیهم السلام مرتكب گناه نمىشوند، چرا كه معصوم و پاكيزه
هستند و انحرافى ندارند و كوچكترين گناهان را هم مرتكب نمىشوند و فرمود:
ايوب علیه السلام با همه بلاهايى كه مبتلا شد اصلا بوى بدى از او استشمام نمىگرديد و
صورتش كريه نشد و از او چرك و خون آبه خارج نشد و هيچ كس با ديدنش، او را
پليد و چركين نمىدانست يا از او وحشت نمىكرد و كرمى از بدنش خارج نشد و
خداوند همين كار را با تمام انبياء علیهم السلام و اولياء با كرامتش كه به بلا مبتلا مىشدند
مىكرد، و مردم فقط و فقط به خاطر فقر و ضعفى كه در ظاهر داشت او را از خود
دور كردند و به خاطر جهالتشان به آن چه از گشايش و تأييدات نزد خداوند براى
حضرت ايوب علیه السلام بود.
علامه مجلسى رحمهالله بعد از نقل اين حديث مىفرمايد:
هذا الخبر أوفق بأُصول متكلمى الإمامية من كونهم منزّهين عمّا يوجب تنفّر الطباع
عنهم، فتكون الأخبار الأُخر محمولة على التقية موافقة للعامة فيما رووه.[3]
يعنى: اين حديث با اصول متكلمين شيعه موافقتر است؛ به خاطر اين كه
انبياء علیهم السلام منزه از مبتلا شدن به بيمارىهايى كه موجب وحشت و تنفر مردم
مىشود مىباشند، لذا بايد ساير روايات را حمل بر تقيه به خاطر موافقت با روايات
عامه نمود.
صاحب كتاب عصمه الانبياء علیهم السلام در توضيح اين روايت آورده:
و هذه الرواية الصادرة من بيت الوحى و النبوّة تعرب عن عقيدة الأئمّة علیهم السلام فى حق
الأنبياء علیهم السلام عامة، و فى حق النبى أيوب علیه السلام خاصة، و انّ الأنبياء علیهم السلام لا يبتلون
بالأمراض المنفّرة، لأنّها لا تجتمع مع هدف البعثة، و أنّ ابتلاء أيوب كان لأهداف تربوية
أُشير إليها فى الرواى.[4]
يعنى: اين روايت كه از خانه وحى و نبوّت صادر گشته، نشان دهنده عقيده
ائمه علیهم السلام (در اين مسأله، يعنى صحت بدنى) عموم انبياء علیهم السلام و به خصوص در مورد
حضرت ايوب علیه السلام است و قطعا انبياء علیهم السلام به بيمارىهايى كه مردم از آنها متنفر شوند
مبتلا نمىگردند و به خاطر آن كه اين مسأله با هدف از بعثت انبياء علیهم السلامجمع نمىشود و
مبتلا شدن حضرت ايوب علیه السلام به خاطر مسائل تربيتى بوده كه در روايت به آنها اشاره
شده است.
با توجه به آن چه ذكر شد كلام علامه مجلسى رحمهالله فصل الخطاب اين مسأله
است، چرا كه ايشان اين حديث شريف را بر ساير احاديثى كه به ماجراى حضرت
ايوب علیه السلام پرداخته و اشاره به بيرون آمدن خون از جسم شريف ايشان شده ترجيح
دادهاند و مضمون اين حديث را با قواعد عقلى سازگارتر دانستهاند و از آنجا كه الجمع
مهما امكن اولى من الطرح است، معتقدند كه بايد براى آن احاديث محملهايى ساخت
تا از تناقض با اين حديث خارج شوند، مثلا: آن عبارات را حمل بر تقيه و يا به نظر ما بر
شدّت بيمارى و ضعف جسم ايشان نمود، كما اين كه سخنان امام باقر علیه السلام به آن اشاره
نموده است.
مؤف كتاب دلائل الصدق لنهج الحق در اين كتاب چنين آورده:
ذهبت الإمامية كافّة إلى أنّ الأنبياء علیهم السلام معصومون عن الصغائر و الكبائر، منزّهون
عن المعاصى، قبل النبوّة و بعدها، على سبيل العمد و النسيان، و عن كلّ رذيلة و
منقصة، و ما يدلّ على الخسّة و الضعه.[5]
يعنى: همه علماى اماميه معتقدند كه انبياء علیهم السلام معصوم از گناهان صغيره و
كبيره هستند و منزه از معصيت الهى مىباشند، چه قبل از نبوّت و چه بعد از نبوّت،
چه عمدا و چه از روى فراموشى و همچنين منزه از هر رذيله و نقص و خسه و
ضعهاى هستند.
كلمه “خسه” به معنى عيب و هر چه كه انسان را از قول و فعل مورد عيب جويى
قرار دهد است،[6] و كلمه “ضعه” به معنى پست شدن و در اصل و نسب پست و
خوار بودن، مىباشد.[7]
بنابراين ثابت شد كه هر گونه نقص و عيب و مرضى كه موجبات پست جلوه
كردن انبياء الهى علیهم السلام در ديد ديگران باشد و يا مخل ابلاغ رسالت ايشان شود، از
ساحت مقدس ايشان به دور است و بالتبع اوصياء الهى نيز همين گونه هستند.
[1] ـ الكافى، جلد: 2، صفحه: 256.
[2] ـ بحار الأنوار، جلد: 12، صفحه: 348.
[3] ـ بحار الأنوار، جلد: 12، صفحه: 349.
[4] ـ عصمة الأنبياء علیهم السلام، صفحه: 191.
[5] ـ دلائل الصدق لنهج الحق، جلد: 4، صفحه: 17.
[6] ـ فرهنگ ابجدى عربى فارسى، صفحه: 593.
[7] ـ فرهنگ ابجدى، صفحه: 988.