در يك تقسيم بندى امام به سه دسته تقسيم مىشود.
اول: امام عام
با توجه به اين كه كلمه امام به معناى پيشوا و رهبر و كسى كه جلوى جمعى قرار
مىگيرد مىباشد، امام عام به هركسى كه در كارى پيشوا و مقتدا است اطلاق
مىشود.[1]
مثلا: استاد نجّار، امام در ساخت يك كمد است، يا معمار كه امام كارگران
ساختمان است و امثال اين موارد، و چه بسا شخصى سركرده جمعى از منحرفين
هست و امام باشد، كما اين كه قرآن مىفرمايد: «فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْر»،[2] يعنى: پس با
رهبران كفر بجنگيد و آنها را بكشيد.
يا در جاى ديگر مىفرمايد: «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّار»،[3] يعنى: ما
فرعونيان را پيشوايانى قرار دادهايم كه مردم را به طرف آتش رهبرى مىكنند و روز
قيامت يارى نمىشوند.
دوم: امام خاص
كسى كه از طرف خداوند براى رهبرى و اداره امور دين و دنياى مردم قرار داده
مىشود كه تمام انبياء و اوصياء الهى علیهم السلام از اين دسته هستند، كه قرآن در مورد آنها
مىفرمايد: «إِنِّى جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماما».[4]
سوم: امام خاص الخاص
اين عنوان فقط مخصوص 14 معصوم علیهم السلام است؛ به اين معنا كه ايشان امام و
پيشوا و رهبر تمام ما سوى اللّه از طرف خداى تعالى هستند و علم همه چيز نزد
ايشان است كه قرآن مىفرمايد: «كُلَّ شَىْءٍ أَحْصَيْناهُ فى إِمامٍ مُبين»،[5] يعنى: علم هر
چيزى را در امام مبين احصاء كردهايم.
در ميان اين سه دسته، امام عام احتياج به انتخاب الهى ندارد، اما امام خاص و
خاص الخاص را خداوند انتخاب مىنمايد.
[1] ـ إِمَام: پيشوا. راغب گويد: امام آن است كه از وى پيروى كنى. قاموس قرآن، جلد: 1، صفحه: 120
[2] ـ سوره: توبه، آيه: 12.
[3] ـ سوره: قصص، آيه: 41.
[4] ـ سوره: بقره، آيه: 124.
[5] ـ سوره: يس، آيه: 12.