كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا
الْوَصِيَّةُ فَلِلْوالِدَيْنِ وَ اْلأَقْرَبينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى
الْمُتَّقينَ «181»فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى
الَّذينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللّهَ سَميعٌ عَليمٌ «182»فَمَنْ خافَ مِنْ
مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ
رَحيمٌ «183».
ترجمه آيات 181 الى 183 سوره بقره:
«دستور وصيّت كردن»
براى شما نوشته شده است كه وقتى براى يكى از شما زمان
مرگ مىرسد، اگر چيز خوبى از خود باقى گذاشته است، آن را
براى پدر و مادر و نزديكان به طور نيكوئى وصيّت كند. اين
حقّى است كه بر عهده متّقين است. (181)
پس كسى كه آن وصيّت را بعد از آنكه شنيده است تبديل
كند، جز اين نيست كه گناهش به گردن كسانى است كه آن را
عوض مىكنند. قطعاً خدا شنواى دانائى است. (182)
پس كسى كه از انحراف يا گناه وصيّت كننده در قوانين الهى
بترسد، پس بين آنها را اصلاح كند، گناهى بر او نيست و خدا
بخشنده مهربانى است. (183)
تدبر ما:
مؤنين بايد مهربان و نوع دوست باشند و براى اطرافيان خويش هميشه
خيرخواه باشند حتى بايد برنامهاى داشته باشند كه بعد از مرگشان نيز از جانب
آنها به ديگران خير و خوبى برسد يعنى با وصيت خير و خوبىها را به اطرافيانشان
برسانند.
مؤنين بايد بدانند اگر بخواهند در مورد مالشان وصيتى داشته باشند بيشتر از
يك سوم آن را نبايد وصيت كنند و مابقى آن مال را بايد براى ورثه خويش بگذارند
تا طبق قانون اسلامى بين آنها تقسيم شود و اگر وارثان تهيدست باشند در يك سوم
مالشان هم نبايد وصيت كنند و بايد بدانند كمك به فرزندان و ديگر وارثانشان كه
تهيدست هستند از انجام هر كار خير ديگرى بهتر است[1].
مؤنين نبايد در وصيت افرادى كه از دنيا رفتهاند دست ببرند و آن وصيت را كم
و زياد نموده و يا تغيير دهند زيرا در اين صورت مرتكب گناه شدهاند.
مؤنين بايد به وصيت هائى كه از امواتشان به جاى مانده و با شرع مقدس
اسلام منافاتى ندارد عمل نمايند حتى اگر به نفع يهودى و يا نصرانى باشد[2].
مؤنين اجازه دارند در دو مورد وصيت را كم و زياد و يا اصطلاح تغيير دهند:
اول: در جائى كه ميت بيشتر از يك سوم مالش را وصيت كرده باشد چون بيشتر
از يك سوم حق وارثان است و او چنين حقى ندارد[3].
دوم: در جائى كه ميت وصيت به انجام كارهائى كرده باشد كه با شرع مقدس
اسلام منافات داشته باشد.
مؤنين مىتوانند از يك سوم اموال خود براى كسانى كه از او ارث نمىبرند
حقى تعيين نمايند.
مؤنين بايد به گونهاى وصيت كنند كه به كسى ظلم نشود و بايد بدانند كه اگر با
وصيّت آنها در حق كسى ظلمى صورت گيرد نظر لطف پروردگار از آنها برداشته
خواهد شد[4].
مؤنين اگر مىدانند كه ورثه خودشان مستحقترند و به آن مال نياز دارند بهتر
است براى امور متفرقه وصيتى نكنند و مالشان را براى ورثه خويش بگذارند.
[1] ـ عن على علیه السلام أنه دخل على مولى له فى مرضه و له سبعمائة درهم أو تسعمائة درهم فقال أ لا أوصى
فقال ع إنما قال اللّه إِنْ تَرَكَ خَيْراً و ليس لك كثير مال عوالىاللآلى جلد: 2 صفحه: 116.
قال مرضت فجاء رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله يعودنى فقلت له يا رسول اللّه أوصى بمالى كله قال لا قلت النصفقال لا قلت الثلث قال الثلث و الثلث كثير إنك إن تدع ورثتك أغنياء خير من أن تدعهم عالة يتكففون الناس بأيديهم (عوالىاللآلى جلد: 2 صفحه: 117).
[2] ـ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ أَوْصَى بِمَالِهِ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ أَعْطِهِ لِمَنْ أَوْصَى بِهِ لَهُ وَ إِنْ كَانَ
يَهُودِيّاً أَوْ نَصْرَانِيّاً إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ اصول كافى جلد: 7 صفحه: 14.
[3] ـ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَفَعَهُ إِلَى أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِىقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ خافَ مِنْمُوصٍ جَنَفاً أَوْ
إِثْماً فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ قَالَ يَعْنِى إِذَا اعْتَدَى فِى الْوَصِيَّةِ إِذَا زَادَ عَلَى الثُّلُث وسائلالشيعة جلد: 19 صفحه: 276.
[4] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ مَنْ عَدَلَ فِى وَصِيَّتِهِ كَانَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ تَصَدَّقَ بِهَا فِى حَيَاتِهِ وَ مَنْ جَارَ فِى وَصِيَّتِهِ
لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ هُوَ عَنْهُ مُعْرِضٌ اصول كافى جلد: 7 صفحه: 58.