يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى
الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ «184»أَيّامًا مَعْدُوداتٍ فَمَنْ
كانَ مِنْكُمْ مَريضًا أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيّامٍ أُخَرَ وَ عَلَى
الَّذينَ يُطيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ
لَهُ وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ «185»شَهْرُ
رَمَضانَ الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ
الْهُدى وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ كانَ
مَريضًا أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيّامٍ أُخَرَ يُريدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ
لا يُريدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكَبِّرُوا اللّهَ عَلى ما
هَداكُمْ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ «186».
ترجمه آيات 184 الى 186 سوره بقره:
«دستور روزه در ماه رمضان»
اى كسانى كه ايمان آوردهايد، بر شما روزه نوشته شده،
آنچنان كه بر مردم قبل از شما نوشته شده بود. شايد شما اهل
تقوى گرديد. (184)
چند روز معلوم و شمرده شدهاى و اگر كسى از شما مريض
يا در سفر باشد، همان تعداد در زمان ديگر روزه بگيرد و كسانى
كه روزه براى آنها طاقتفرسا است، فديه بدهند، مسكينى را
اطعام كنند و كسى كه كار خوبى انجام دهد، براى او بهتر است و
اگر روزه بگيريد، براى شما بهتر است اگر بدانيد. (185)
ماه رمضانى كه قرآن در آن نازل شده، آن قرآنى هدايت
است براى مردم و بيّناتى از هدايت است و جداكننده حقّ و
باطل است و هر كس از شما در وطن بود و ماه رمضان را درك
كرد، پس آن ماه را روزه بگيرد و كسى كه مريض يا در مسافرت
است، روزههايش را در روزهاى ديگرى بگيرد. خدا براى شما
آسانى را خواسته و براى شما سختى را نخواسته است. به هر
حال عدد روزهها را تكميل كنيد و به خاطر آنكه خدا شما را
هدايت كرده است، تكبير بگوئيد (و بزرگى او را متوجّه باشيد)،
شايد شما تشكّر كنيد. (186)
تدبر ما:
مؤنين بايد بدانند خداى تعالى به خاطر مصلحت هائى كه در نظر گرفته يك
ماه در سال روزه را بر آنها واجب كرده و بايد بدانند روزه عبادت پر منفعتى است كه
بر امتهاى گذشته نيز واجب بوده است.
يكى از منفعتهاى روزه اين است كه ثروتمندان طعم تشنگى و گرسنگى را
بچشند و فقراء را به فراموشى نسپارند.
مؤنين اگر روزه هايشان مورد قبول پروردگار واقع شود دو خوشحالى
عائدشان مىشود اول در هنگام افطار و دوم در عالم بعد هنگام حساب در روز
قيامت[1].
مؤنين بايد بدانند كه روزه باعث ارتباط نزديك و تنگاتنگ ميان بندگان با
خداى تعالى مىشود.
مؤنين بايد بدانند براى ترك نمودن كارى و يا ملكه شدن كارى در روحشان
تكرار و تمرين بسيار مؤر است و روزه دار همين كه يك ماه از گناهانى مانند غيبت و
تهمت و خلاصه انواع اقسام گناهان دورى مىكند اثر بسيار زيادى در ترك گناهان
دارد و همچنين روزه دار در طى اين يك ماه با قرآن مأنوس است و كارهاى خير
زيادىانجام مىدهد لذا دورى از گناهان و نزديك شدن به اعمال صالحه ملكه
روحش مىشود.
مؤنين بايد بدانند گرفتن روزه در نشاط روح و بيشتر شدن اعتماد به نفس
اثرات بسيار زيادى دارد.
مؤنين بايد توجه داشته باشند كه ماه رمضان ماه ميهمانى خداست و در
مهمانى همواره از مهمان پذيرايى مىكنند، امّا در اين مهمانى ماه رمضان يكى از
كارها روزه است كه خودنگهدارى از خوردن و آشاميدن مىباشد، يعنى خدا در اين
مهمانى ما را از مسائلى كه مربوط به بدن است منع نموده است، بنابراين بايد اين
حقيقت را دريابيم كه اصل روح ماست نه بدن و خداى مهربان در اين ماه از روح ما
پذيرايى مىكند و روح ما ميهمان خداى تعالى است و بدن به منزله مركب براى
روح مىباشد و يقيناً ميزبانها به مركب ميهمانها كارى ندارند و از خودشان
پذيرائى مىكنند.
مؤنين بايد بدانند عجب و تكبر دو صفت بسيار زشت و خطرناك است و دين
مقدس اسلام با برنامه ريزىهاى مختلف خواسته اين دو صفت زشت را از روح
پيروانش بزدايد و به آنها بفهماند ملاك عظمت و برترى در نزد خدا و اولياء خدا
فقط تقوى است به همين جهت در ماه مبارك رمضان خدا از همه مردم خواسته كه
روزه بگيرند حال فقير باشند يا غنى فرقى نمىكند همان طور كه در حج همه بايد
لباسى واحد بپوشند و خدا بارى بندگانش تفاوتى قائل نشده است و اين درسى
است بارى ما كه بدانيم در نزد خداى تعالى ثروتمند و تنگدست، رئيس و حاكم ى
فرمانبر و زير دست و بلكه تمام اقشار مختلف جامعه يكسانند مگر كسانى كه علم و
تقواى بيشترى داشته باشند.
مؤنين بايد بدانند كه اصل و مغز تمام عبادات اين است كه در صراط مستقيم
حركت نموده امر خداى تعالى را اطاعت كنند. آنها بايد بدانند كسى كه مريض
است به گونهاى كه روزه برايش مضرّ باشد و يا كسى كه مسافر است نبايد روزه
بگيرند[2] و اگر چنين افرادى روزه بگيرند از صراط مستقيم خارج شده و روزه آنها
مقبول درگاه حق نخواهد بود بلكه خداى تعالى را نافرمانى كردهاند لذا بايد قضاى
روزه هائى كه در سفر و يا در وقت مريضى گرفتهاند را در زمانى كه در وطن و يا در
صحت و سلامتى هستند به جا آورند.[3]
كسانى كه به هر دليل عاقلانهاى نمىتوانند روزه بگيرند بايد به ازاى هر روز يك
مدّ غذا به مسكين بدهند، توضيح اين مطلب در رسالههاى مراجع بزرگوار آمده
است.
مردم مسلمانى كه به هر دليلى نتوانند روزه بگيرند اگر توانائى قضا نمودن آن را
دارند بايد در روزهاى ديگر تا سال آينده البته به غير از روزهائى كه روزه گرفتنش
حرام است قضاى روزههاى خود را بگيرند كه اگر به هر دليلى تا سال آينده قضا را به
جا نياوردند، به غير از قضا، كفاره هم بر آنها واجب مىشود.
مسلمانان بايد بدانند همين كه قصد سفر كردند نمىتوانند روزه خود را بشكنند
بلكه بايد از حدّ ترخّص بيرون بروند بعد روزه خود را افطار نمايند.
مردم مسلمان بايد بدانند عبادتهائى باعث پاكى روح و تقربشان به خداى
تعالى مىشود كه از روى ميل و رغبت باشد.
مؤنين بايد بدانند رمضان يكى از القاب خداى تعالى است و بايد با احترام از
آن ياد نمايند و هر وقت مىخواهند نام ببرند نگويند رمضان بلكه بگويند ماه
رمضان[4].
مؤنين بايد بدانند كه عظمت ماه مبارك رمضان به خاطر وجود شب قدر است
كه در آن ماه نهفته و عظمت شب قدر هم به خاطر نزول قرآن است كه در اين شب
نازل شده است و بدانند قرآن در هر جا وارد شود آن جا قداست و عظمت پيدا
مىكند لذا بايد سعى كنند قرآن را در قلب و روح و زندگى خويش وارد كنند.
مؤنين بايد بدانند روزه باعث پاكى و سلامتى بدن آنها مىشود[5] و روايت هم
دارد كه زكات بدن روزه است يعنى جسم و بدن ما به وسيله روزه از بيمارىها و
آلودگىها تزكيه و پاك مىشود[6] زيرا زكات و تزكيه به معناى پاكى و پاك كردن
مىباشد.
مؤنين بايد بدانند كه اگر در ايام ماه مبارك رمضان روزه واقعى و مورد قبول
خداى تعالى گرفتند يعنى به جز شكم، زبان و گوش و چشم و تمام اعضاء و جوارح
را نيز از معاصى خدا نگه داشتند ملائكه در آخر ماه مبارك به آنها بشارت مىدهند
كه خداى مهربان همه گناهان شما را بخشيد و توبه تان را پذيرفت.[7]
مؤنين بايد بدانند ماه رمضان ماهى است كه منتسب به خداى تعالى است و
ماه رمضان يعنى ماه خدا، در اين ماه خداى مهربان از همه مخلوقاتش به وسيله
رحمت، مغفرت و بركتش پذيرائى مىكند، در اين ماه امام زمان علیه السلام به عنوان
نماينده خدا در اين ميهمانى حضور دارد و البته هر كسى به اندازه ظرفيتش مىتواند
از اين سفره كرم خداى تعالى استفاده نمايد و البته بعضى آنقدر مريض هستند كه
اشتهاء استفاده از هيچ كدام از اين سه مورد را ندارند و آنها همان گناه كاران تجاوزگر
هستند[8].
مؤنين بايد بدانند تمام كتابهاى آسمانى در ماه مبارك رمضان نازل شده و بايد
قدردان لحظه به لحظه اين ماه عظيم و بابركت باشند و به سادگى آن را از دست
ندهند[9].
مؤنين بايد بدانند در ماه مبارك رمضان خداى تعالى به قدرى به آنها بركت
نازل نموده كه خواب آنها را عبادت و نفس كشيدنشان تسبيح به حساب مىآورد و
قرائت هر آيه از قرآن براى آنها ثواب يك ختم قرآن را دارد و اعمالشان در آن ماه
مورد قبول و دعاهايشان مستجاب است[10].
مردم دنيا بايد بدانند بدبختترين و مفلوكترين انسانها كسى است كه از آثار و
بركات ماه مبارك رمضان محروم بماند.
مردم دنيا بايد بدانند آسانترين و پر منفعتترين دينها دين مقدس اسلام
است اين دين مبين به هيچ وجه سختى و ناراحتى براى پيروانش نخواسته و همه
كارها را براى آنها سهل و آسان گرفته است.[11]
[1] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ عِنْدَ إِفْطَارِهِ وَ فَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ اصول كافى جلد: 4
صفحه: 65.
[2] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ الصَّائِمُ فِى شَهْرِ رَمَضَانَ فِى السَّفَرِ كَالْمُفْطِرِ فِيهِ فِى الْحَضَرِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَجُلًا أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى اللّه عليه و آله فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصُومُ شَهْرَ رَمَضَانَ فِى السَّفَرِ فَقَالَ لَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ عَلَيَّ يَسِيرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى اللّه عليه و آله إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى تَصَدَّقَ عَلَى مَرْضَى أُمَّتِى وَ مُسَافِرِيهَا بِالْإِفْطَارِ فِى شَهْرِ رَمَضَانَ أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ إِذَا تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ أَنْ تُرَدَّ عَلَيْهِ منلايحضرهالفقيه جلد: 2 صفحه: 14.
[3] ـ عَنْ جَابِرٍ أَنَّهُ قَالَ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى اللّه عليه و آله إِنَّ جَمَاعَةً يَصُومُونَ فِى السَّفَرِ فَقَالَ ص أُولَئِكَ
الْعُصَاةُ مستدركالوسائل جلد: 7 صفحه: 383.
[4] ـ َ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ علیه السلام قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ لَا تَقُولُوا رَمَضَانَ وَ لَكِنْ قُولُوا
شَهْرُ رَمَضَانَ فَإِنَّكُمْ لَا تَدْرُونَ مَا رَمَضَانُ اصول كافى جلد: 4 صفحه: 69.
[5] ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى اللّه عليه و آله قَالَ صُومُوا تَصِحُّوا مستدركالوسائل جلد: 7 صفحه: 502.
[6] ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى اللّه عليه و آله لِكُلِّ شَيْءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْأَجْسَامِ الصِّيَامُ تهذيبالأحكام جلد: 4 صفحه: 191.
[7] ـ عَنِ الْبَاقِرِ علیه السلام يَقُولُ إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَى مَلَائِكَةً مُوَكَّلِينَ بِالصَّائِمِينَ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُمْ فِى كُلِّ يَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ
إِلَى آخِرِهِ وَ يُنَادُونَ الصَّائِمِينَ كُلَّ لَيْلَةٍ عِنْدَ إِفْطَارِهِمْ أَبْشِرُوا عِبَادَ اللَّهِ فَقَدْ جُعْتُمْ قَلِيلًا وَ سَتَشْبَعُونَ كَثِيراً بُورِكْتُمْ وَ بُورِكَ فِيكُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ نَادَوْهُمْ أَبْشِرُوا عِبَادَ اللَّهِ فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ قَبِلَ تَوْبَتَكُمْ فَانْظُرُوا كَيْفَ تَكُونُونَ فِيَما تَسْتَأْنِفُونَ وسائلالشيعة جلد: 10 صفحه: 245.
[8] ـ عَنْ عَلِيٍّ علیه السلام قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى اللّه عليه و آله خَطَبَنَا ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ
شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِى وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ هُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّهِ أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ وَ نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤكُمْ فِيهِ مُسْتَجَاب وسائلالشيعة جلد: 10 صفحه: 313.
[9] ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى اللّه عليه و آله نَزَلَتْ صُحُفُ إِبْرَاهِيمَ فِي أَوَّلِ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أُنْزِلَتِ التَّوْرَاةُ لِسِتٍّ
مَضَيْنَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أُنْزِلَ الْإِنْجِيلُ لِثَلَاثَ عَشْرَةَ لَيْلَةً خَلَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أُنْزِلَ الزَّبُورُ لَِثمَانِيَةَ عَشَرَ خَلَوْنَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أُنْزِلَ الْقُرْآنُ فِى ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ اصول كافى جلد: 2 صفحه: 629.
[10] ـ عَنْ عَلِيٍّ علیه السلام قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى اللّه عليه و آله خَطَبَنَا ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاس… أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ
تَسْبِيحٌ وَ نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤكُمْ فِيهِ مُسْتَجَاب وسائلالشيعة جلد: 10 صفحه: 313.
[11] ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بُعِثْتُ إِلَيْكُمْ بِالْحَنَفِيَّةِ السَّمْحَةِ السَّهْلَةِ الْبَيْضَاءِ بحارالأنوار جلد: 30
صفحه: 548.