لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ
لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ اْلآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ
وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ
الْمَساكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ وَ السّائِلينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ
الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ
الصّابِرينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرّاءِ وَ حينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذينَ
صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ «178».
ترجمه آيه 178 سوره بقره:
«خوبى در چيست؟»
نيكى در اين نيست كه صورت به طرف مشرق و مغرب
بگردانيد. ولى خوبى و نيكى اين است كه كسى ايمان به خدا و
روز قيامت و ملائكه و كتابهاى آسمانى و پيامبران بياورد و از
مال خود با همه محبّتى كه به آن مال دارد، به نزديكان و يتيمها و
شكستخوردگان و در راهماندگان و سؤلكنندگان و در راه آزادى
غلام و كنيزها بدهد و نماز را بپا دارد و زكات بدهد و وقتى كه
عهدى با كسى بست، وفا كند و در مقابل محروميّتها و مريضيها
و در ميدان جنگ صبر و استقامت داشته باشد. اينها كسانى
هستند كه راستگو و اينها همان اهل تقوايند. (178)
تدبر ما:
مردم مسلمان بايد بدانند خوبى و متدين بودن به نماز و روزه و عبادات ظاهرى
تنها نيست بلكه اصل و حقيقت ايمان اين است كه به خداىتعالى و اوليائش ايمان
بياورند و همچنين اصل و حقيقت دين اين است كه نفسشان را از خبائث اخلاقى
تزكيه و پاك نمايند تا به راحتى و با رغبت تمام بتوانند از دارائىهاى خود كه براى به
دست آوردنش بسيار زحمت و مشقت كشيدهاند و ممكن است محبت آن مال در
دل آنها باشد، دل كنده و در راه خدا خرج نمايند.
مردم مسلمان بايد متوجه ضرورت تزكيه نفس باشند و بدانند كسانى كه در اثر
تزكيه نفس در روح خود استقامت به وجود مىآورند اينها موفقترين مردم در همه
امور، اعم از مادى و معنوى هستند.
مؤنين بايد زيرك باشند و كمال استفاده را از هر چيزى بكنند، آنها بايد بدانند
كه اگر اقوام و خويشانشان تنگدست هستند بهتر است ابتدا آنها را بر ديگران
ترجيح داده و به آنها كمك كنند كه با اين كار در نزد خداى تعالى اجر و ثواب
بيشترى خواهند داشت.[1]
مؤنين بايد بدانند افراد زير اگر نيازمند بودند از ديگران سزاوارتر به كمك و
صدقه هستند:
اول: اقوام و خويشان در صورتى كه تنگدست باشند.
دوم: يتيم ها؛ دين مبين اسلام به پيروان خويش بسيار سفارش نموده تا با ايتام با
محبت برخورد نمايند و از هيچ كمكى نسبت به آنها دريغ نكنند[2] كه خدا در
عوض اين كار پاداش خوبى به آنها وعده داده است،[3] البته بيشتر منظور آن
ايتامى هستند كه به سن بلوغ نرسيدهاند و محتاجاند.
سوم: مساكين يعنى كسانى كه وضع مالى خوبى داشتهاند اما در حال حاضر به
مسكنت دچار شده و دستتنگ يا ورشكسته شدهاند.
چهارم: ابن سبيل يعنى كسانى كه در مسافرت هستند و در سفر دستشان تنگ
شده هر چند در وطن خود ثروتمند هستند، البته شايد با توجه به دنياى ارتباطات و
فعاليتهاى بانكها در سراسر كره زمين در زمان ما اين مورد كمتر پيش آيد.
مؤنين بايد هميشه متعهد باشند و هيچ گاه خلف وعده نكنند.
مؤنين بايد بسيار منظم باشند و حتى در صدقه دادن هايشان هم برنامهريزى
داشته باشند و صدقه را به جا و به اندازه بدهند[4].
مؤنين نبايد فكر كنند كه صدقه فقط پول دادن است، بلكه بايد بدانند هر
چيزى را كه از روى صدق و صفا به برادر دينى خود بدهند صدقه است حتى اگر
يك نكته علمى به كسى بگويند نيز در واقع صدقه دادهاند و ضمناً كسانى كه در
زمان غيبت امام زمان علیه السلام از امام زمان خود دور ماندهاند اينها يتيمهاى آل محمد
هستند چون امام معصوم به منزله پدر است و علماء و دانشمندان دينى بايد از علم
خود به اين افراد صدقه بدهند[5].
مؤنين بايد بدانند كه كسب علم خوب است اما مهمتر از آن عمل به آن است.
مؤنين بايد بدانند در صدقه دادن و بخشش اول بايد واجبات را بپردازند بعد
مستحبات را، به عنوان مثال خيلى از مردم بخششهاى فراوان و صدقات و خيرات
زيادى دارند امّا خمس يا زكات واجب خود را نمىپردازند كه اين كارشان صحيح
نيست بلكه ابتدا بايد واجب خود را ادا كنند و سپس به مستحبّات بپردازند.
[1] ـ قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله صَدَقَتُكَ عَلَى الْفَقِيرِ صَدَقَةٌ وَ عَلَى الْأَقْرِبَاءِ صَدَقَتَانِ لِأَنَّهَا صَدَقَةٌ وَ
صِلَةُ الرَّحِمِ مستدركالوسائل جلد: 7 صفحه: 195.
[2] ـ قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله خَيْرُ بُيُوتِكُمْ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ وَ شَرُّ بُيُوتِكُمْ بَيْتٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ مستدركالوسائل جلد: 2 صفحه: 474.
[3] ـ قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله مَنْ ضَمَّ يَتِيماً إِلَى طَعَامِهِ وَ شَرَابِهِ حَتَّى يَسْتَغْنِيَ عَنْهُ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ مستدركالوسائل جلد: 2 صفحه: 474.
[4] ـ قَالَ الصَّادِقُ علیه السلام لَيْسَ السَّخِيُّ الْمُبَذِّرَ الَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ فِي غَيْرِ حَقِّهِ وَ لَكِنَّهُ الَّذِى يُؤدِّى إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
مَا فَرَضَ عَلَيْه بحارالأنوار جلد: 93 صفحه: 14.
[5] ـ عن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله أشد من يتم اليتيم يتيم انقطع عن إمامه و لا يقدر على الوصول إليه
فلا يدرى كيف حكمه فيما ابتلى به من شرائع دينه ألا فمن كان من شيعتنا عالما بعلومنا فهدى الجاهل بشريعتنا كان معنا فى الرفيق الأعلى بحارالأنوار جلد: 105 صفحه: 171.