لا يَحْسَبَنَّ الَّذينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلى لَهُمْ خَيْرٌ ِلأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلى لَهُمْ
لِيَزْدادُوا إِثْمًا وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهينٌ «» ما كانَ اللّهُ لِيَذَرَ الْمُؤِنينَ عَلى
ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّى يَميزَ الْخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَ ما كانَ اللّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى
الْغَيْبِ وَ لكِنَّ اللّهَ يَجْتَبى مِنْ رُسُلِهِ مَنْ يَشاءُ فَآمِنُوا بِاللّهِ وَ رُسُلِهِ وَ إِنْ
تُؤِنُوا وَ تَتَّقُوا فَلَكُمْ أَجْرٌ عَظيمٌ «» وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذينَ يَبْخَلُونَ بِما
آتاهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرُّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ
يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لِلّهِ ميراثُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ وَ اللّهُ بِما تَعْمَلُونَ
خَبيرٌ «»
ترجمه آيه 178 الى 180 سوره آل عمران:
«مهلت به كفّار»
و گمان نكنند كسانى كه كافر شدهاند اينكه ما به آنها مهلت دادهايم،
برايشان خوب است. جز اين نيست كه ما به آنها مهلت دادهايم، براى اينكه
روزبروز گناهانشان را زيادتر كنند تا براى آنها عذاب خواركنندهاى باشد. (178)
خدا اين گونه نيست كه بگذارد مؤنين بر آنچه كه شما هستيد، باشند تا
آنكه جدا كند ناپاك و خبيث را از پاك و طيّب. و خدا اين گونه نيست كه شما را
بر پنهانيها مطّلعتان كند ولى خدا از ميان فرستادگانش هر كس را كه بخواهد
انتخاب مىكند. پس ايمان بياوريد به خدا و رسولانش و اگر ايمان بياوريد و
تقوى پيشه كنيد، پس براى شما اجر عظيمى خواهد بود. (179)
و گمان نكنند كسانى كه بخل مىكنند از آنچه خدا به آنها از فضلش عنايت
كرده كه آن براى آنها بهتر است. بلكه اين كار براى آنها بدتر است. به زودى در
روز قيامت آنچه را كه نسبت به آن بخل كردهاند، مانند طوقى به گردنشان مىافتد.
و ميراث آسمانها و زمين مال خدا است و خدا از آنچه شما مىكنيد آگاه
است.(180)
تدبّر ما:
كسانى كه اهل گناه و غفلت هستند بايد بدانند طول عمر و موفّقيّتهاى
ظاهرى اى كه دارند نشانه پيروزى و موفّقيّت واقعى آنها نيست، بلكه خداى تعالى
به آنها مهلت مىدهد تا اگر توبه نكنند روز به روز گناهانشان بيشتر شود و در
عاقبت عذاب مهين را شامل حالشان نمايد. يزيد «لعنة اللّه عليه» وقتى خاندان رسول
خدا صلی الله علیه و آله را همراه با حضرت زينب كبرى عليهاالسلام به اسارت و به حضورش آوردند در
مجلس خود با غرور تمام خطاب به حضرت زينب كبرى عليهاالسلام گفت: ديديد كه خدا با
ماست، حضرت در پاسخ او، اين آيه را خواند و فرمودند: من تو را پست و كوچك و
شايسته هر گونه تحقير مىدانم.
دأب و رويه خداى تعالى بر اين است كه دائماً خبيث را از طيّب جدا كند، لذا
مسلمانان بايد خيلى مواظب باشند تا خباثتهاى روحىشان باعث نگردد كه
خداى نكرده همراه با خبيثها غربال و از مؤنين جدا نشوند.[1]
به غير از مؤنين هيچ كس تحت ولايت اولياء خدا نمىرود و به غير از
شقاوتمندان و منافقان كسى بغض اولياء خدا را در دل نمىگيرد.[2]
خداى تعالى به مؤنين و تجمعشان بسيار علاقهمند است لذا هميشه آنها را
غربال مىكند تا ناخالصها از آنها جدا شوند. خداى تعالى به خاطر محبّتى كه به
مؤنان دارد هيچ گاه نمىگذارد كسانى كه صلاحيّت و شايستگى همنشينى با
مؤنان را ندارند در بين آنها باشند.
مؤنين بايد خيلى مواظب باشند تا به سرعت روح خود را از خبائث و رذائل
روحى پاك كنند و با خداى تعالى و اوليائش صادق باشند، آنها بايد بدانند خداى
تعالى به اوليائش مثل انبياء، بعضى از چيزهائى كه اطرافيان آنها در قلب خود نگه
مىدارند وحى و الهام مىنمايد و وليّش را نسبت به بسيارى از مطالب و مسائل آگاه
مىسازد.
مؤنين بايد بدانند همين كه به ظاهر ايمان آورده و در زمره مؤنين قرار
گرفتهاند كافى نيست، آن قدر خداى تعالى امتحانات مختلف و گوناگون از آنها
خواهد گرفت تا يا همراه با خبيثها (اگر ايمانشان ظاهرى باشد و نفسشان را از
آلودگىها پاك نكرده باشند) غربال شوند و يا لحظه به لحظه مقام و ارزششان بيشتر
شود تا ان شاء اللّه جزء اولياء خدا قرار بگيرند.
شأن نزول:
اين آيه «وَ لَا يحَسَبنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا…» درباره كسانى كه از دادن زكات واجب
خوددارى مىكردند نازل شده است.
بخل يكى از صفات بسيار زشت و رذيله است كه نبايد در روح مسلمانان وجود
داشته باشد، آنها بايد بدانند تمام گنجها و دارائىهاى جهان متعلّق به خداى تعالى
است و او به هر كه بخواهد مىبخشد، لذا بخل نمودن معنائى مگر نداشتن ايمان
ندارد.
مردم مسلمان بايد اهل انفاق باشند در انفاق نمودن نيز بايد در صراط مستقيم
باشند، يعنى نه بخل بورزند و نه اسراف كنند، آنها بايد بدانند در روز قيامت بايد
براى كمترين پولى كه خرج كردهاند جواب قانع كنندهاى داشته باشند.
كسانى كه تمام همّت و تلاششان در دنيا جمع نمودن ثروت است و به هيچ
وجه به فكر تزكيه نفس و پاكى روح و به فكر خويشان و همسايگان محتاج نيستند و
حتى خمس و زكات و ديگر واجباتى كه بر ذمّه آنها هست را نمىپردازند بدانند
آنها فقط نامشان مسلمان است و بزرگان دين آنها را مسلمان ندانسته و فرمودهاند:
در وقت مرگ يا يهودى و يا نصرانى از دنيا خواهند رفت.[3]
[1] ـ عَنْ عَجْلَانَ أَبِى صَالِحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ لَا تَمْضِى الْأَيَّامُ وَ اللَّيَالِى حَتَّى يُنَادِيَ مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ
يَا أَهْلَ الْحَقِّ اعْتَزِلُوا يَا أَهْلَ الْبَاطِلِ اعْتَزِلُوا فَيَعْزِلُ هَؤَاءِ مِنْ هَؤَاءِ وَ يَعْزِلُ هَؤَاءِ مِنْ هَؤَاءِ قَالَ قُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ يُخَالِطُ هَؤَاءِ وَ هَؤَاءِ بَعْدَ ذَلِكَ النِّدَاءِ قَالَ كَلَّا إِنَّهُ يَقُولُ فِي الْكِتَابِ «ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ». بحارالأنوار جلد: 52 صفحه: 222.
[2] ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا يَتِمُّ الْإِيمَانُ إِلَّا بِمَحَبَّتِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَهِدَ إِلَيَّ أَنَّهُ لَا يُحِبُّنَا أَهْلَالْبَيْتِ إِلَّا مُؤِنٌ تَقِيٌّ وَ لَا يُبْغِضُنَا إِلَّا مُنَافِقٌ شَقِيٌّ بحارالأنوار جلد: 36 صفحه: 323.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله إِنَّهُ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا مُؤِنٌ تَقِيٌّ وَ لَا يُبْغِضُهُ إِلَّا مُنَافِقٌ شَقِيٌّ بحارالأنوار جلد: 78 صفحه: 195.
[3] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ مَنْ مَنَعَ قِيرَاطاً مِنَ الزَّكَاةِ فَلْيَمُتْ إِنْ شَاءَ يَهُودِيّاً أَوْ نَصْرَانِيّاً وسائلالشيعة جلد: 9
صفحه: 33.