لا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذينَ كَفَرُوا فِى الْبِلادِ «» مَتاعٌ قَليلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ
جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ «» لكِنِ الَّذينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنّاتٌ تَجْرى مِنْ
تَحْتِهَا اْلأَنْهارُ خالِدينَ فيها نُزُلاً مِنْ عِنْدِ اللّهِ وَ ما عِنْدَ اللّهِ خَيْرٌ
لِلأَبْرارِ«»
ترجمه آيه 196 الى 198 سوره آل عمران:
«تحرّك كفّار»
تو را رفت و آمد كفّار در شهرها نفريبد. (196)
اين بهره كمى است ولى سپس مسكن آنها جهنّم است و بد جايگاهى
است.(197)
ولى براى افرادى كه از پروردگارشان مىترسند و تقواى او را رعايت
مىكنند، بهشتهائى است كه از دامنه آنها نهرها جارى است. آنها هميشه در آن
بهشتها مىمانند. اين اوّلين پذيرائى است كه از طرف خدا انجام مىشود و آنچه
در نزد خدا است، براى خوبان بهتر است. (198)
تدبّر ما:
شأن نزول:
بسيارى از مشركين مكّه تاجر بودند و زندگى مرفّه و ثروت قابل توجّهى داشته، و
در ناز و نعمت به سر مىبردند، يهوديان مدينه نيز همين گونه بودند، و از تجارتهاى
خود غالباً با دست پر باز مىگشتند، در حالى كه مسلمانان آن زمان به خاطر شرائط
خاص زندگى و از جمله مسأله مهاجرت از مكّه به مدينه و محاصره اقتصادى از ناحيه
دشمنان قدرتمند، تهى دست شده و از نظر وضع مادّى بسيار در مضيقه بودند و زندگى
سختى داشتند، مقايسه اين دو حالت اين سؤل را براى بعضى از مسلمانهاى سست
ايمان طرح كرده بود كه چرا افراد بىايمان اين چنين در ناز و نعمت هستند، اما افراد با
ايمان در رنج و عذاب و فقر و پريشانى زندگى مىكنند؟ در اين هنگام آيات فوق نازل
شد.
از جريان فوق استفاده مىشود:
1- وضعيت ظاهرى و دنيوى افراد ربطى به دين و معنويّات آنها ندارد، چه
بسا اولياء خدائى كه با فقر و تنگدستى زندگى خويش را گذراندهاند و در مقابل
اولياء خدائى كه زندگى مرفّه داشته و ثروتمند بودهاند و برعكس، چه بسا كفّار و
مشركينى كه در فقر بوده و چه بسا كفّار و مشركينى كه در ناز و نعمت بودهاند، ملاك،
ايمان و تقواى انسانها است.
2- دنيا آن قدر ارزش ندارد كه براى به دست آوردنش انسان آخرت خود را از
دست بدهد اما آخرت آن قدر ارزش دارد كه به خاطر به دست آوردنش دنياى خود
را از دست بدهيم. بعضى از اصحاب پيامبر صلی الله علیه و آله بودند كه اگر به وى ايمان
نمىآوردند و با او هجرت نمىكردند از زندگى مادّى خوبى برخوردار بودند اما از
دنياى خويش گذشتند تا آخرت را به دست آورند.
دنيا و همه متعلّقاتش در مقابل نعمتهاى اخروى بسيار كم و ناچيز است.
روزى امام حسن مجتبى علیه السلام در كوچههاى مدينه در حالى كه لباسهاى فاخرى
پوشيده و بر اسب قيمتى سوار شده و عدّهاى از غلامان در خدمتش در حركت
بودند عبور مىكردند.
يك مرد يهودى مفلوكى هم در كنار مردم مسلمان سر راه آن حضرت ايستاده و
جلالت و عظمت ايشان را نگاه مىكرد، امّا طاقت نياورد و چند قدم جلو آمد و گفت: از
شما سؤلى دارم، امام مجتبى علیه السلام فرمودند: بپرس.
يهودى گفت: جدّ شما فرموده: دنيا زندان مؤن و بهشت كافر است و حال آن
كه شما كه مؤنيد و در دنيا كه زندان شما است با اين راحتى زندگى مىكنيد و من كه
كافرم و در دنيا در بهشت هستم با اين فلاكت زندگى مىكنم! اين سخن چه معنى
دارد؟!
امام مجتبى علیه السلام فرمودند: تو اگر مقام و نعمتهائى كه خدا در قيامت براى مؤنين
در نظر گرفته مىديدى و آن نعمتهاى بهشتى را مشاهده مىكردى متوجّه
مىشدى كه من با همه اين نعمتها بالنسبة به آن الطافى كه خداى تعالى در قيامت
به من خواهد داشت در زندان هستم و همچنين اگر آن عذابهايى را كه خدا به كفّار
وعده كرده مىديدى، مىفهميدى كه زندگى دنيا با همه فقر و پستى كه دارد براى تو
بهشت است.[1]
هر بلا و سختى و گرفتارى كه عاقبتش رستگارى و رفتن به بهشت باشد در واقع
عافيت است و هر خير و خوشى كه دورى از رحمت خداى تعالى و آتش جهنّم را
در بر داشته باشد خير نيست بلكه شرّ است.[2]
مؤنين بايد هميشه زيرك باشند و فهم و درك خويش را بالا ببرند، آنها بايد
بدانند ممكن است كفّار و معاندين و گناه كاران چند روزى در دنيا زندگى مرفّهى
داشته باشند اما رفاه و لذّت حقيقى و هميشگى در بهشت براى كسانى كه در دنيا
لااقل اهل تقوا بودهاند مهيّا شده است.
[1] ـ وَ نُقِلَ أَنَّهُ علیه السلام اغْتَسَلَ وَ خَرَجَ مِنْ دَارِهِ فِى حُلَّةٍ فَاخِرَةٍ وَ بِزَّةٍ طَاهِرَةٍ وَ مَحَاسِنَ سَافِرَةٍ وَ قَسِمَاتٍ ظَاهِرَةٍ وَ
نَفَخَاتٍ نَاشِرَةٍ وَ وَجْهَةٍ يُشْرِقُ حُسْناً وَ شَكْلَةٍ قَدْ كَمَلَ صُورَةً وَ مَعْنًى وَ الْإِقْبَالُ يَلُوحُ مِنْ أَعْطَافِهِ وَ نَضْرَةُ النَّعِيمِ تُعْرَفُ فِى أَطْرَافِهِ وَ قَاضِى الْقَدَرِ قَدْ حَكَمَ أَنَّ السَّعَادَةَ مِنْ أَوْصَافِهِ ثُمَّ رَكِبَ بَغْلَةً فَارِهَةً غَيْرَ قَطُوفٍ وَ سَارَ مُكْتَنِفاً مِنْ حَاشِيَتِهِ وَ غَاشِيَتِهِ بِصُفُوفٍ فَلَوْ شَاهَدَهُ عَبْدُ مَنَافٍ لَأَرْغَمَ بِمُفَاخَرَتِهِ بِهِ مَعَاطِسَ أُنُوفٍ وَ عَدَّهُ وَ آبَاءَهُ وَ جَدَّهُ فِى إِحْرَازِ خِصَلِ الْفَخَارِ يَوْمَ التَّفَاخُرِ بِأُلُوفٍ فَعَرَضَ لَهُ فِى طَرِيقِهِ مِنْ مَحَاوِيجِ الْيَهُودِ هِمٌّ فِى هِدْمٍ قَدْ أَنْهَكَتْهُ الْعِلَّةُ وَ ارْتَكَبَتْهُ الذِّلَّةُ وَ أَهْلَكَتْهُ الْقِلَّةُ وَ جِلْدُهُ يَسْتُرُ عِظَامَهُ وَ ضَعْفُهُ يُقَيِّدُ أَقْدَامَهُ وَ ضَرُّهُ قَدْ مَلِكَ زِمَامَهُ وَ سُوءُ حَالِهِ قَدْ حَبَّبَ إِلَيْهِ حِمَامَهُ وَ شَمْسُ الظَّهِيرَةِ تَشْوِى شَوَاهُ وَ أَخْمَصُهُ يُصَافِحُ ثَرَى مَمْشَاهُ وَ عَذَابُ عرعريه [عُرْعُرَتِهِ] قَدْ عَرَاهُ وَ طُولُ طَوَاهُ قَدْ أَضْعَفَ بَطْنَهُ وَ طَوَاهُ وَ هُوَ حَامِلُ جَرٍّ مَمْلُوءٍ مَاءً عَلَى مَطَاهُ وَ حَالُهُ تَعْطِفُ عَلَيْهِ الْقُلُوبَ الْقَاسِيَةَ عِنْدَ مَرْآهُ فَاسْتَوْقَفَ الْحَسَنَ علیه السلام وَ قَالَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَنْصِفْنِى فَقَالَ علیه السلام فِى أَيِّ شَيْءٍ فَقَالَ جَدُّكَ يَقُولُ الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤِنِ وَ جَنَّةُ الْكَافِرِ وَ أَنْتَ مُؤِنٌ وَ أَنَا كَافِرٌ فَمَا أَرَى الدُّنْيَا إِلَّا جَنَّةً تَتَنَعَّمُ بِهَا وَ تَسْتَلِذُّ بِهَا وَ مَا أَرَاهَا إِلَّا سِجْناً لِي قَدْ أَهْلَكَنِي ضُرُّهَا وَ أَتْلَفَنِي فَقْرُهَا فَلَمَّا سَمِعَ الْحَسَنُ علیه السلام كَلَامَهُ أَشْرَقَ عَلَيْهِ نُورُ التَّأْيِيدِ وَ اسْتَخْرَجَ الْجَوَابَ بِفَهْمِهِ مِنْ خِزَانَةِ عِلْمِهِ وَ أَوْضَحَ لِلْيَهُودِيِّ خَطَاءَ ظَنِّهِ وَ خَطَلَ زَعْمِهِ وَ قَالَ يَا شَيْخُ لَوْ نَظَرْتَ إِلَى مَا أَعَدَّ اللَّهُ لِي وَ لِلْمُؤِنِينَ فِي الدَّارِ الْآخِرَةِ مِمَّا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَ لَا أُذُنٌ سَمِعَتْ لَعَلِمْتَ أَنِّي قَبْلَ انْتِقَالِي إِلَيْهِ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا فِي سِجْنٍ ضَنْكٍ وَ لَوْ نَظَرْتَ إِلَى مَا أَعَدَّ اللَّهُ لَكَ وَ لِكُلِّ كَافِرٍ فِي الدَّارِ الْآخِرَةِ مِنْ سَعِيرِ نَارِ الْجَحِيمِ وَ نَكَالِ الْعَذَابِ الْمُقِيمِ لَرَأَيْتَ أَنَّكَ قَبْلَ مَصِيرِكَ إِلَيْهِ الْآنَ فِي جَنَّةٍ وَاسِعَةٍ وَ نِعْمَةٍ جَامِعَةٍ بحارالأنوار جلد: 43 صفحه: 346 الى 347.
[2] ـ أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤِنِينَ علیه السلام قَالَ فِى خُطْبَةٍ خَطَبَهَا بَعْدَ مَوْتِ النَّبِيِّ صلی الله علیه و آله وَ مَا شَرٌّ بِشَرٍّ بَعْدَهُ الْجَنَّةُ وَ مَا خَيْرٌ بِخَيْرٍ بَعْدَهُ
النَّارُ وَ كُلُّ نَعِيمٍ دُونَ الْجَنَّةِ مَحْقُورٌ وَ كُلُّ بَلَاءٍ دُونَ النَّارِ عَافِيَةٌ منلايحضرهالفقيه جلد: 4 صفحه: 407.