وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ نَفَقَةٍ أَوْ نَذَرْتُمْ مِنْ نَذْرٍ فَإِنَّ اللّهَ يَعْلَمُهُ وَ ما لِلظّالِمينَ
مِنْ أَنْصارٍ «» إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤُوهَا
الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ يُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئاتِكُمْ وَ اللّهُ بِما تَعْمَلُونَ
خَبيرٌ«»
ترجمه آيه 270 الى 271 سوره بقره:
«صدقات و نذر»
و آنچه را انفاق كردهايد و يا چيزهائى را كه نذر كردهايد، قطعاً همه را خدا
مىداند و براى ظالمين يارانى وجود ندارد. (270)
اگر صدقاتى را آشكار بدهيد، پس چقدر اين خوب است ولى اگر آنها را
پنهان كنيد و به فقراء بدهيد، آن براى شما بهتر است و خدا بعضى از گناهان شما
را مىپوشاند و خدا به آنچه مىكنيد، آگاه است. (271)
تدبّر ما:
بايد مواظب اعمال خويش باشيم و بدانيم خداى تعالى بر نيّات ما احاطه دارد
و جزاى هر كسى را با توجّه به عمل و نيّتش خواهد داد.
عمل نمودن به آن چه نذر شده واجب و ترك آن حرام و كفّاره دارد.
مردم مسلمان نبايد توهّم كنند كه انفاق مخصوص ثروتمندان جامعه است،
بلكه بايد بدانند هر كسى در حد وسع خويش مىتواند از اين كار نيك بهرهمند شود.
مردم مسلمان بايد تمام تلاش خود را نمايند تا مبادا جزء ظالمين قرار بگيرند،
چرا كه ظالم نه در دنيا و نه در آخرت يار و ياورى ندارد. البته كسانى كه از ترس به
فرامين ظالم جامه عمل مىپوشانند در واقع از ترس اذيّت و آزار ظالم است وگرنه
همينها در دل بغض ظالم را دارند.
صدقه دادن باعث بخشش گناهان و پاكى روح از خبائث روحى و اخلاقىمى
شود.[1]
صدقه دادن آن قدر در نزد خداى تعالى محبوب است كه هم براى آشكارا
انجام دادن اين عمل و هم براى پنهانى انجام دادن آن ثواب قرار داده است. اما بايد
متوجّه بود چون دين مقدّس اسلام براى كرامت انسانى و همچنين عِرض و آبروى
بشريت (حقوق بشر) ارزش قائل بوده، لذا آنها را تشويق نموده تا صدقاتشان را به
صورت مخفى بدهند.[2]
وقتى در شرح حال ائمه معصومين علیهم السلام و بعضى از اوليائشان در تاريخ نگاه
مىكنيم مىبينيم به گونهاى صدقه مى دادند كه حتى خود صدقه گيرنده هم متوجه
نمىشد كه چه كسى اين صدقه را براى او آورده است، البته اين گونه صدقه دادن
ثوابش خيلى بيشتر از آشكارا صدقه دادن است. ناگفته نماند در بعضى موارد صدقه
آشكارا نيز از ثواب مضاعفى برخوردار است و آن در جائى است كه به واسطه
صدقه آشكار ما، ديگران نيز به اين عمل نيك تشويق گرديده و صدقات زيادى
جمع مىشود، در ضمن با آبروى كسى هم بازى نمىشود.
در دين مقدّس اسلام با اين كه براى صدقه دادن بسيار ثواب و ارزش قائل شده
و سفارشات زيادى براى حفظ آبروى مستمندان و مساكين نموده است، اما در عين
حال با گداپروى و تنبلپرورى در جامعه مخالف است، لذا از بعضى روايات استفاده
مىشود وقتى مستمندى به بعضى از ائمه علیهم السلام يا حتى وجود شريف رسول خدا صلی الله علیه و آله
رجوع مىكرد، آنها كمكى به او نمىكردند و او را به انجام كسب و كار و توكّل به
خداى تعالى تشويق مىنمودند، لذا مؤنين بايد در عين اين كه به اين عمل نيكو
مبادرت مىورزند مواظب باشند تنبلى و يا گداپرورى در جامعه رواج پيدا نكند.
[1] ـ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام الصَّدَقَةُ تُذْهِبُ الْخَطِيئَة تهذيبالأحكام جلد: 2 صفحه: 242.
[2] ـ قَالَ علیه السلام صَدَقَةُ السِّرِّ تُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ وَ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ الْمَاءُ النَّارَ وَ تَدْفَعُ سَبْعِينَ بَاباً مِنَ الْبَلَاءِ
وسائلالشيعة جلد: 9 صفحه: 398.