لَيْسَ عَلَيْكَ هُداهُمْ وَ لكِنَّ اللّهَ يَهْدى مَنْ يَشاءُ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ
فَلأَنْفُسِكُمْ وَ ما تُنْفِقُونَ إِلاَّ ابْتِغاءَ وَجْهِ اللّهِ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ
وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ «»
ترجمه آيه 272 سوره بقره:
«هدايت و ثواب انفاق»
بر عهده تو هدايت آنها نيست. ولى خدا هر كه را بخواهد هدايت مىكند و
آنچه از خوبيها را كه انفاق مىكنيد، به نفع خود شما و براى خود شما است و جز
براى بدست آوردن رضاى خدا نبايد چيزى را انفاق كنيد و آنچه از خوبيها را
انفاق مىكنيد، ثواب آن كاملاً به شما داده مىشود و به شما ظلم نخواهد
شد.(272)
تدبّر ما:
مؤنين بايد بدانند هدايت كردن ديگران وظيفه آنها نيست بلكه خداى تعالى
خودش هر كس را بخواهد هدايت مىكند، وظيفه آنها امر به معروف و نهى از منكر
است.
مؤنين چون محبّت شديدى به همنوعان خويش دارند دائماً به فكر هدايت
كردن ديگران هستند و دوست دارند تمام اطرافيان خويش را به صراط مستقيم
هدايت نمايند و به خاطر اين مسأله بسيار خود را به زحمت و مشقت مىاندازند،
اما خداى مهربان در اين آيه آنها را كنترل نموده كه وظيفه شما هدايت كردن آنها
نيست، هدايت به دست پروردگار است، وظيفه شما فقط بيان نمودن حقايق مىباشد.
مؤنين نبايد فكر كنند انفاق نمودن فقط شامل بذل و بخشش مالى مىشود،
بلكه بايد بدانند هر كس به مقتضاى حال خويش هر كار خيرى انجام دهد صدقه
است.[1] مثلاً علماء و دانشمندان اگر از علم خويش به عوام مردم ياد بدهند قطعاً
اين در نزد خداى تعالى جزء انفاق و صدقه محسوب مىشود،[2] و امثال اين.
بعضى از مسلمانان عصر پيامبر صلی الله علیه و آله به كافران و مشركان انفاق نمىكردند هر
چند فقير و مستحق بودند، و مىخواستند آنها را در اثر احتياج مجبور به قبول اسلام
كنند تا بتوانند از انفاقهاى مسلمانان استفاده نمايند، در اين آيه خداوند، خطاب به
پيامبر صلی الله علیه و آلهاظهار مىدارد كه شما هرگز نمىتوانيد آنها را مجبور به هدايت كنيد.
هدايت دست خداست و او هر كس را كه بخواهد هدايت مىكند و بنابراين شما از
انفاق به آنها خوددارى نكنيد.
از جريان فوق استفاده مىشود:
1- به كفّار و مشركين هم مىشود صدقه داد.[3]
2- هيچ گاه نخواهيم هيچ كسى را با زور و اجبار مسلمان و يا مؤن كنيم.
3- بدانيم هدايت در دست خداى تعالى است و ما بايد به آنچه وظيفهمان
است عمل كرده و در كار خداى تعالى دخالت نكنيم.
4- خداى تعالى و اوليائش بسيار مهربان هستند حتى اگر مؤنين بخواهند
ديگران را تحت فشار قرار دهند تا مقدّمات هدايتشان را فراهم كنند، مانع مىشوند
و نمىگذارند هيچ كس گرچه مشرك و كافر باشد توسط پيروانشان در تنگنا قرار
بگيرند.
5- كسى كه متوجّه اين همه مهربانى خداى تعالى و اوليائش نشود واقعاً كور
است.
6- اين آيه به ما مىفهماند كه به غير از مسلمان هم مىتوانيم انفاق كنيم، اما
فراموش نشود در انفاق، مستمندان مسلمان بر غير مسلمانان اولويت دارند و هيچ
شكّى در آن نيست.
[1] ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ وسائلالشيعة جلد: 9 صفحه: 459.
[2] ـ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ زَكَاةُ الْعِلْمِ أَنْ تُعَلِّمَهُ عِبَادَ اللَّهِ الكافى جلد: 1 صفحه: 41.
[3] ـ صدقه مستحب را مى توان به شخص ثروتمند، سنّى و كافر داد رساله عمليه حضرت آيت الله العظمى
حاج سيد صادق حسينى شيرازى مساله 2595.