وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّهُ ميثاقَ بَني إِسْرائيلَ وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقيبًا وَ قالَ
اللّهُ إِنّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلاةَ وَ آتَيْتُمُ الزَّكاةَ وَ آمَنْتُمْ بِرُسُلي وَ
عَزَّرْتُمُوهُمْ وَ أَقْرَضْتُمُ اللّهَ قَرْضًا حَسَنًا َلأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ َلأُدْخِلَنَّكُمْ
جَنّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا اْلأَنْهارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ
السَّبيلِ «12» فَبِما نَقْضِهِمْ ميثاقَهُمْ لَعَنّاهُمْ وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً يُحَرِّفُونَ
الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ وَ نَسُوا حَظًّا مِمّا ذُكِّرُوا بِهِ وَ لا تَزالُ تَطَّلِعُ عَلى خائِنَةٍ
مِنْهُمْ إِلاّ قَليلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ «13».
ترجمه آيه 12 الى 13 سوره مائده:
«دوازده بزرگ از بنىاسرائيل مبعوث شد»
قطعاً خدا از بنىاسرائيل پيمان گرفت و دوازده نقيب از بنىاسرائيل مبعوث
نموديم و خدا فرمود: من با شما هستم اگر اقامه نماز كنيد و زكات بدهيد و ايمان به
پيامبران من بياوريد و آنها را يارى كنيد و به خدا قرض نيكوئى بدهيد، قطعاً گناهان
شما را مىپوشانم و به بهشتى كه از زير درختان آن نهرها جارى است، حتماً داخلتان
مىكنم و كسى كه بعد از اين از شما كافر بشود، قطعاً راه راست را گم كرده
است.(12)
ولى به خاطر پيمان شكنىشان، آنها را لعنت كرديم و دلهاى آنها را سخت
نموديم. آنها سخنان خدا را از جايگاه خود منحرف مىكنند و حظّى از آنچه را كه به
آنها گوشزد شده بود، فراموش كردند و تو هميشه از خيانت آنها آگاه مىشوى، مگر
عدّه كمى از آنها كه خيانت نمىكنند. پس به هر حال آنها را عفو كن و از اعمال آنها
صرفنظر نما كه خدا نيكوكاران را دوست مىدارد. (13)
تدبّر ما:
نظر لطف و نصرت و يارى خداى تعالى تا مادامى كه اوامرش را اطاعت كنيم با ما
خواهد بود و عاقبت امرمان به خير است، در غير اين صورت خداى تعالى ما را به حال
خويش رها خواهد نمود.
كسانى كه به فرستادگان و اولياء خداى تعالى ايمان آورده و اعتقادات خود را
تصحيح و مشغول انجام كارهاى خوب مىشوند، خداى تعالى به بركت ايمان آوردن
شان به اولياء الهى گناهان و خطاها و لغزشهاى گذشته آنها را محو و بلكه تبديل به
حسنات مىكند.
وظيفه ما اطاعت امر رسولان و فرستادگان الهى است، هر چند كارهايى كه از نظر
ظاهر محال است از ما بخواهند، لذا در صورت اطاعت امر و ايمان داشتن به آنها،
خداى تعالى هر محالى را براى ما آسان خواهد نمود، در تاريخ زياد است جريانات
كارهائى كه بر حسب ظاهر از محالات بوده امّا براى مؤنين سهل و آسان شده است،
حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به هارون مكّى امر فرمودند: در تنورى كه آتش
گداختهاى در آن بود برو، ايشان بدون كوچكترين ترس و شك و ترديدى درب تنور را
باز كرد و داخل تنور رفته و درب تنور را بست و چون اطاعت امر ولى خدا را نمود
خداى تعالى نيز آتش را بر او سرد و سلامت كرد.[1]
همين كه كسى بگويد: من خدا و يا اولياء خدا را قبول دارم كافى نيست، بلكه كسى
خداى تعالى و يا اولياء عزيزش را قبول داشته و واقعاً و از صميم قلب دوست دارد كه
امرشان را اطاعت نمايد.
امام و رهبر و پيشرو در امور معنوى بايد از طرف خداى تعالى انتخاب شود و
اجازه انتخاب امام و ولىّ به هيچ وجه به مردم داده نشده است، در مورد امامت خاصّ
الخاص كه همان امامت جانشينان پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله يعنى ائمّه اطهار علیهم السلام است كه حرفى
در آن نيست و شيعه و سنّى معترفند؛ احمد ابن حنبل امام حنبلىها در مسند خود
آورده: از ابن عباس سؤال شد: چند نفر بر اين امّت امام خواهند بود؟ ابن عباس در
جواب گفت: ما از پيامبر صلی الله علیه و آله همين سؤال را كرديم و او در پاسخ فرمود: دوازده نفر به
تعداد نقباى بنى اسرائيل.[2] همچنين ابن مسعود مىگويد: از پيامبر صلی الله علیه و آله سؤال كرديم
چند خليفه بر اين امّت حكومت خواهند كرد؟ فرمود: عدّه خلفاى بعد از من عدّه نقباى
موسى خواهد بود،[3] و در اين مورد از شيعه و سنّى روايات بسيارى وارد شده كه
پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله فرمود: جانشينان و خلفاى من بعد از من دوازده نفرند و همه آنها از
قريش هستند و نام تك تك آنها را مىفرمايد،[4] و در مورد امامت خاصّ؛ يعنى ولايت
و امامت فقهاء جامع الشرايط نيز همين گونه هست و در تدبّرات قبلى به كرّات به اين
مسأله اشاره شده است و در اين آيه نيز همين مسأله را مىشود تدبّر نمود، چرا كه
خداى تعالى مىفرمايد: «وَ بَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنى عَشَرَ نَقِيبًا». «نقيب» به معناى بزرگ و رهبر
يك گروه هست، در اين آيه خداى تعالى مىفرمايد: ما دوازده رهبر و پيشرو براى آنها
مبعوث نموديم، و بعثت آن نقباء را به خودش نسبت داده است.
هر كس بعد از اين كه خداى تعالى به او لطف كرده و منّت گذاشت و راه حق و
صحيح را به او نشان داد، مجدداً پشت كرده و از راه حق منحرف شود قطعاً در گمراهى
بزرگى بسر مىبرد و عاقبت امرش عذاب و آتش جهنّم خواهد بود.
كسى كه متعهّد نبوده و پيمان شكن باشد همواره مشمول لعنت خداى تعالى واقع
مىشود و قساوت قلب خواهد گرفت.
يكى از عوامل قساوت قلب پيمان شكنى و عدم تعهّد نسبت به ديگران است.
كسانى كه ولايت و امامت اشخاصى را كه خداى تعالى آنها را به اين مقام مبعوث
نموده قبول نمىكنند و ولايت ديگرانى كه صلاحيّت و شايستگى اين امر را ندارند
مىپذيرند مشمول لعنت خداى تعالى هستند و قلوبشان به خاطر اين عمل زشت و
ناپسند قساوت خواهد گرفت. در تفسير اين آيه چنين آمده است: منظور كسانى است
كه أميرالمؤمنين على بن ابى طالب علیهم السلام را از موضع خلافت و امامتش كنار گذاشتند و
از علم و عصمت ايشان استفاده نكردند و دليل اين كه «الْكَلِم» به وجود شريف
أميرالمؤمنين على بن ابى طالب علیهم السلام تفسير شده قول خداى تعالى است كه مىفرمايد:
«وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيةً فِى عَقِبِهِ».[5]
در تاريخ كه بنگريم متوجّه خواهيم شد كه خداى تعالى هميشه اوليائش و
همچنين مؤنين به اوليائش را از خيانتهاى معاندين و منحرفين با خبر مىفرموده، ما
نيز اگر خود را در زمره مؤنان حقيقى به خدا و اوليائش قرار دهيم خداى تعالى ما را از
گزند دشمنان و منافقان كور دل حفظ خواهد فرمود.
عفو و گذشت صفت بسيار خوبى است كه مؤنين بايد سرلوحه زندگى خويش
قرار دهند.
[1] – عَنْ أَبِى حَمْزَةَ عَنْ مَأْمُونٍ الرَّقِّى قَالَ كُنْتُ عِنْدَ سَيدِى الصَّادِقِعلیه السلام إِذْ دَخَلَ سَهْلُ بْنُ الْحَسَنِ الْخُرَاسَانِى فَسَلَّمَ
عَلَيهِ ثُمَّ جَلَسَ فَقَالَ لَهُ يا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَكُمُ الرَّأْفَةُ وَ الرَّحْمَةُ وَ أَنْتُمْ أَهْلُ بَيتِ الْإِمَامَةِ مَا الَّذِى يمْنَعُكَ أَنْ يكُونَ لَكَ حَقٌّ تَقْعُدُ عَنْهُ وَ أَنْتَ تَجِدُ مِنْ شِيعَتِكَ مِائَةَ أَلْفٍ يضْرِبُونَ بَينَ يدَيكَ بِالسَّيفِ فَقَالَ لَهُعلیه السلام اجْلِسْ يا خُرَاسَانِى رَعَى اللَّهُ حَقَّكَ ثُمَّ قَالَ يا حَنِيفَةُ اسْجُرِى التَّنُّورَ فَسَجَرَتْهُ حَتَّى صَارَ كَالْجَمْرَةِ وَ ابْيضَّ عُلُوُّهُ ثُمَّ قَالَ يا خُرَاسَانِى قُمْ فَاجْلِسْ فِى التَّنُّورِ فَقَالَ الْخُرَاسَانِى يا سَيدِى يا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لَا تُعَذِّبْنِى بِالنَّارِ أَقِلْنِى أَقَالَكَ اللَّهُ قَالَ قَدْ أَقَلْتُكَ فَبَينَمَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَ هَارُونُ الْمَكِّى وَ نَعْلُهُ فِى سَبَّابَتِهِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ الصَّادِقُعلیه السلام أَلْقِ النَّعْلَ مِنْ يدِكَ وَ اجْلِسْ فِى التَّنُّورِ قَالَ فَأَلْقَى النَّعْلَ مِنْ سَبَّابَتِهِ ثُمَّ جَلَسَ فِى التَّنُّورِ وَ أَقْبَلَ الْإِمَامُعلیه السلاميحَدِّثُ الْخُرَاسَانِى حَدِيثَ خُرَاسَانَ حَتَّى كَأَنَّهُ شَاهِدٌ لَهَا ثُمَّ قَالَ قُمْ يا خُرَاسَانِى وَ انْظُرْ مَا فِى التَّنُّورِ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيهِ فَرَأَيتُهُ مُتَرَبِّعاً فَخَرَجَ إِلَينَا وَ سَلَّمَ عَلَينَا فَقَالَ لَهُ الْإِمَامُعلیه السلام كَمْ تَجِدُ بِخُرَاسَانَ مِثْلَ هَذَا فَقَالَ وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِداً فَقَالَعلیه السلام لَا وَ اللَّهِ وَ لَا وَاحِداً فَقَالَ أَمَا إِنَّا لَا نَخْرُجُ فِى زَمَانٍ لَا نَجِدُ فِيهِ خَمْسَةً مُعَاضِدِينَ لَنَا نَحْنُ أَعْلَمُ بِالْوَقْتِ بحارالأنوار جلد: 47 صفحه: 123 الى 124.
[2] – أخرج أحمد و الحاكم عن ابن مسعود انه سئل كم يملك هذه الامة من خليفة فقال سألنا عنها رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم فقال اثنا عشر كعدة بنى إسرائيل مسند احمد جلد: 1 صفحه: 398. و (الدر المنثور فى تفسير المأثور جلد: 2 صفحه: 267).
[3] – فيض القدير شرح جامع الصغير جلد: 2 صفحه: 459.
[4] – عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِصلی الله علیه و آله يقُولُ الْأَئِمَّةُ بَعْدِى اثْنَا عَشَرَ كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيشٍ بحارالأنوار جلد: 36 صفحه: 282.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِصلی الله علیه و آله يقُولُ الْأَئِمَّةُ بَعْدِى اثْنَا عَشَرَ تِسْعَةٌ مِنْ صُلْبِ الْحُسَينِ وَ التَّاسِعُ مَهْدِيهُمْ (بحارالأنوار جلد: 36 صفحه: 282).
عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِعلیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِصلی الله علیه و آله الْأَئِمَّةُ بَعْدِى اثْنَا عَشَرَ أَوَّلُهُمْ عَلِى بْنُ أَبِى طَالِبٍ وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ فَهُمْ خُلَفَائِى وَ أَوْصِيائِى وَ أَوْلِيائِى وَ حُجَجُ اللَّهِ عَلَى أُمَّتِى بَعْدِى الْمُقِرُّ بِهِمْ مُؤمِنٌ وَ الْمُنْكِرُ لَهُمْ كَافِرٌ (منلايحضرهالفقيه جلد: 4 صفحه: 179).
جَابِرٌ الْجُعْفِى فِى تَفْسِيرِهِ عَنْ جَابِرٍ الْأَنْصَارِى قَالَ سَأَلْتُ النَّبِىصلی الله علیه و آله عَنْ قَوْلِهِ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ عَرَفْنَا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَمَنْ أُولِى الْأَمْرِ قَالَ هُمْ خُلَفَائِى يا جَابِرُ وَ أَئِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ بَعْدِى أَوَّلُهُمْ عَلِى بْنُ أَبِى طَالِبٍعلیه السلام ثُمَّ الْحَسَنُ ثُمَّ الْحُسَينُ ثُمَّ عَلِى بْنُ الْحُسَينِ ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِى الْمَعْرُوفُ فِى التَّوْرَاةِ بِالْبَاقِرِ وَ سَتُدْرِكُهُ يا جَابِرُ فَإِذَا لَقِيتَهُ فَأَقْرِئْهُ مِنِّى السَّلَامَ ثُمَّ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ ثُمَّ عَلِى بْنُ مُوسَى ثُمَّ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِى ثُمَّ عَلِى بْنُ مُحَمَّدٍ ثُمَّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِى ثُمَّ سَمِيى وَ كَنِيى حُجَّةُ اللَّهِ فِى أَرْضِهِ وَ بَقِيتُهُ فِى عِبَادِهِ ابْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِى الَّذِى يفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يدِهِ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا ذَاكَ الَّذِى يغِيبُ عَنْ شِيعَتِهِ غَيبَةً لَا يثْبُتُ عَلَى الْقَوْلِ فِى إِمَامَتِهِ إِلَّا مَنِ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ بِالْإِيمَانِ بحارالأنوار جلد: 23 صفحه: 289.
[5] – و قوله فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ يعنى نقض عهد أمير المؤنينعلیه السلام وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيةً يحَرِّفُونَ الْكَلِمَ
عَنْ مَواضِعِهِ قال من نحى أمير المؤنينعلیه السلامعن موضعه، و الدليل على ذلك أن الكلمة أمير المؤنينعلیه السلامقوله وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيةً فِى عَقِبِهِ يعنى به الإمامة تفسير القمى جلد: 1 صفحه: 163.