يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللّهُ يُفْتيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ
لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَ هُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ
فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمّا تَرَكَ وَ إِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالاً وَ نِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ
اْلأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليمٌ «176».
ترجمه آيه 176 سوره نساء:
«پاسخ درباره كلاله»
از تو نظرخواهى مىكنند. بگو: خدا جواب شما را درباره «كلاله» مىدهد. اگر
مردى از دنيا برود كه فرزند نداشته باشد و تنها براى او يك خواهر باشد، نصف
اموالى را كه بعد از خود گذاشته به او مىرسد.
و اگر خواهر بميرد و برادر داشته باشد و او فرزندى نداشته باشد، (تمام اموالى
را كه گذاشته است، به برادر مىرسد.)
و اگر دو خواهر داشته باشد، دو سوّم اموالى را كه گذاشته، آن دو خواهر ارث
مىبرند.
و اگر برادران و خواهران با هم باشند، (تمام اموال را ميان خود تقسيم مىكنند)
و براى هر مردى دو برابر سهم زنها خواهد بود. خدا براى شما حقايق را بيان مىكند
تا گمراه نشويد و خدا به همه چيز دانا است. (176)
تدبّر ما:
حكايت:
از بكير بن اعين روايت شده در مورد آيه: «يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِى
الْكَلالَةِ…» گفت: حضور حضرت باقر علیه السلام بودم، مردى وارد شد و از آن حضرت سؤال
نمود: نظر مبارك تان درباره ميراث زنى كه فوت كرده و دو خواهر و شوهر دارد
چيست؟
آن حضرت فرمودند: شوهر نصف مال را مىبرد و بقيه سهم دو خواهر است.
آن مرد عرض كرد: مردم چنين نمىگويند.
حضرت فرمود: آنها چه مىگويند؟
عرض كرد: مىگويند: براى دو خواهر متوفّى دو ثلث است و براى شوهر نصف و
تركه بايد بر هفت قسمت تقسيم شود.
حضرت فرمودند: مأخذ اين گفته آنها چيست؟
عرض كرد: مىگويند خداوند فرموده: «فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَينِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ» براى دو
خواهر دو ثلث است و براى شوهر نصف.
حضرت فرمودند: پس اگر به جاى دو خواهر يك برادر بود چه مىگويند؟
عرض كرد: مىگويند: شوهر نصف تركه را مىبرد و باقى مال برادر است.
حضرت فرمودند: آيه آخر سوره نساء را قرائت كن، ابن بكير مىگويد: در اين
هنگام حضرت باقر علیه السلام به من متوجّه شده و فرمودند: آيا به فرائض نظر كرده اى؟
عرض كردم: چه بگويم در مسئلهاى كه نزد ما باطل است.
حضرت فرمودند: نظر كن براى آن كه هر وقت امثال اين مرد را ديدى بتوانى
جواب او را بدهى و در مسائل دينى قوى باشى.[1]
از جريان فوق استفاده مىشود:
1- قرآن را به غير از اهل بيت عصمت و طهارت علیهم السلام هيچ كس ديگر نمىتواند
تفسير و تأويل و توضيح دهد، آنها معلّمانى هستند كه اين كتاب آسمانى را صحيح و
مطابق با واقع به بشريت تعليم مىدهند، امام باقر علیه السلام فرمودند: هر چيزى كه غير از
ناحيه ما اهل بيت علیهم السلام صادر شود براى شما وزر و وبال خواهد بود،[2] لذا نتيجه
مىگيريم: ما بايد براى سؤال پرسيدن و عمل كردن به مسائل دينى به كسانى كه اين
شايستگى را از ناحيه خداى تعالى دارند رجوع كنيم، و اگر به غير از افراد شايسته
رجوع نماييم، چون آنها صلاحيّت اين كار را ندارند با سخنان و اعمالشان ما را به
گمراهى و سختى مىكشانند، امّا اگر به كسانى كه لياقت و شايستگى اين امر را دارند
رجوع كنيم آنها ما را صحيح و مطابق با واقع راهنمائى و از گمراهى و سختى به نور و
آسانى وارد مىكنند، چرا كه اسلام دين آسان و راحتى است و اين ما هستيم كه آن را
بعضاً بر خود سخت مىكنيم.
2- ما بايد خودمان را در دين فهيم و عالم قرار دهيم تا بتوانيم ديگران را درست و
صحيح راهنمائى كنيم و همچنين بر مسائل دينى خويش مسلّط باشيم.
عزيزان براى اطّلاع يافتن بيشتر از مطالب اين آيه به احكام ارث رساله توضيح
المسائل مراجع عظيم الشأن تقليد رجوع بفرمايند.
[1] – عَنْ بُكَيرِ بْنِ أَعْينَ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِى جَعْفَرٍ علیه السلام فَدَخَلَ عَلَيهِ رَجُلٌ فَقَالَ مَا تَقُولُ فِى أُخْتَينِ وَ زَوْجٍ قَالَ فَقَالَ أَبُو
جَعْفَر علیه السلام لِلزَّوْجِ النِّصْفُ وَ لِلْأُخْتَينِ مَا بَقِى قَالَ فَقَالَ الرَّجُلُ لَيسَ هَكَذَا يقُولُ النَّاسُ قَالَ فَمَا يقُولُونَ قَالَ يقُولُونَ لِلْأُخْتَينِ الثُّلُثَانِ وَ لِلزَّوْجِ النِّصْفُ وَ يقْسِمُونَ عَلَى سَبْعَةٍ قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام وَ لِمَ قَالُوا ذَلِكَ قَالَ لِأَنَّ اللَّهَ سَمَّى لِلْأُخْتَينِ الثُّلُثَينِ وَ لِلزَّوْجِ النِّصْفَ قَالَ فَمَا يقُولُونَ لَوْ كَانَ مَكَانَ الْأُخْتَينِ أَخٌ قَالَ يقُولُونَ لِلزَّوْجِ النِّصْفُ وَ مَا بَقِى فَلِلْأَخِ فَقَالَ لَهُ فَيعْطُونَ مَنْ أَمَرَ اللَّهُ لَهُ بِالْكُلِّ النِّصْفَ وَ مَنْ أَمَرَ اللَّهُ بِالثُّلُثَينِ أَرْبَعَةً مِنْ سَبْعَةٍ قَالَ فَأَينَ سَمَّى اللَّهُ ذَلِكَ قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلاماقْرَأِ الْآيةَ الَّتِى فِى آخِرِ السُّورَةِ يسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يفْتِيكُمْ فِى الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤ هَلَكَ لَيسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَ هُوَ يرِثُها إِنْ لَمْ يكُنْ لَها وَلَدٌ قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام فَإِنَّمَا كَانَ ينْبَغِى لَهُمْ أَنْ يجْعَلُوا لِهَذَا الْمِثَالِ لِلزَّوْجِ النِّصْفَ ثُمَّ يقْسِمُونَ عَلَى تِسْعَةٍ قَالَ فَقَالَ الرَّجُلُ هَكَذَا يقُولُونَ قَالَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلامهَكَذَا يقُولُونَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى فَقَالَ يا بُكَيرُ نَظَرْتَ فِى الْفَرَائِضِ قَالَ قُلْتُ وَ مَا أَصْنَعُ بِشَىءٍ هُوَ عِنْدِى بَاطِلٌ قَالَ فَقَالَ انْظُرْ فِيهَا فَإِنَّهُ إِذَا جَاءَتْ تِلْكَ كَانَ أَقْوَى لَكَ عَلَيهَا مستدركالوسائل جلد: 17 صفحه: 177 الى 178.
[2] – قال أبو جعفر الباقر علیه السلام كل شىء لم يخرج من هذا البيت فهو وبال الاختصاص صفحه: 31.