أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافًا
كَثيرًا «82» وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ اْلأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى
الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي اْلأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لا
فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلاّ قَليلاً «83».
ترجمه آيه 82 الى 83 سوره نساء:
«تدبّر در قرآن»
آيا درباره قرآن تدبّر نمىكنند؟ و اگر آن از طرف غير خدا مىبود، در آن
اختلاف زيادى پيدا مىكردند. (82)
و وقتى كه خبرى از امنيّت يا از ناامنى و ترس به آنها برسد، آن را شايع مىكنند.
در حالى كه اگر آن را به پيامبر و به فرماندهان خود (كه قدرت تشخيص كافى دارند)
بگويند، آنها با آگاهى كامل آن را از زبان آنان استنباط مىكنند و اگر فضل و رحمت
خدا براى شما نبود، همگى از شيطان جز عدّه كمى متابعت مىكرديد. (83)
تدبّر ما:
مردم مسلمان و بالأخص مؤنين بايد هميشه سعى كنند قرآن را با تدبّر بخوانند و
بدانند تلاوت قرآن همراه با تدبّر از بركات خاصّى برخوردار است، خداى تعالى در
كتاب خويش مردم را به تدبّر نمودن در آيات قرآن تشويق و ترغيب نموده است.
تدبّر نمودن در آيات كلام اللّه مجيد عملى نيكو و پسنديده و مطابق امر خداى
تعالى است، تدبّر با تفسير فرق بسيار دارد، تفسير آيات كلام اللّه مجيد را فقط و فقط
بايد كسى انجام دهد كه اجازه دارد و به اعتقاد شيعه اين اجازه را خداى تعالى فقط به
چهارده معصوم علیهم السلام داده و لاغير و اگر ديگرى تفسير كند (چون چنين اجازهاى
نداشته) تفسير به رأى كرده و مورد عقوبت شديد واقع خواهد شد،[1] لذا هر كس
مىخواهد تفسير بگويد و يا بنويسد بدون سؤال از اهل بيت عصمت و طهارت علیهم السلام
جايز نيست، امّا در تدبّر هر كسى به اندازه فهم و درك خويش، از كم سوادترين
انسانها تا عالمترين آنها اجازه دارد و بلكه تشويق شدهاند كه تدبّر داشته باشند: «أَ فَلَا
يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ».
امروزه حتّى براى دانشمندان غربى نيز ثابت شده كه قرآن كتابيست جامع و كامل
كه تمام مطالبش بر پايه عقل و مطالب علمى استوار است، به عنوان نمونه به نظر چند
تن از آنها در ذيل اشاره خواهيم نمود لذا ما مردم مسلمان بايد قدر كتاب آسمانى
خويش را بدانيم و از اين كتاب شريف نهايت بهره را ببريم تا خداى نكرده دانشمندان
غير مسلمان در استفاده از اين كتاب آسمانى از ما سبقت گيرنده نباشند.
«هانرى كربن» اسلام شناس و فيلسوف بلند آوازه فرانسوى مىگويد: اگر قرآن و
انديشههاى محمّد صلی الله علیه و آله خرافى بود و از جانب خداوند نبود، هرگز جرأت نمىكرد
حرفى از علم به ميان آورد و بشر را به علم و تعقّل و تفكّر دعوت كند. هيچ انديشهاى به
اندازه قرآن محمّد صلی الله علیه و آله انسان را به دانش فرا نخوانده است، تا آنجا كه نزديك به نهصد
و پنجاه بار در قرآن از علم و عقل و فكر سخن رفته است.
«توماس كارلايل» مىگويد: قرآن كتابى است كه اساس تشريع براى هر زمان و
مكان و سرچشمه احكام قضائى و قانون متبع در امور زندگى بوده و راه زندگى
سعادتمندانه را براى پيروان خود روشن مىسازد. يكى از مزاياى قرآن كه دقّت آن
باعث دهشت و اعجاب من شده ؛ اين است كه در جملههايى كوچك به بعضى از
حقايق بزرگ اشاره نموده است.
«ژوزف هور دويچ» دانشمند و خاورشناس روسى مىگويد: قرآن، عامل بسيار
شگرفى در بالابردن فكر مسلمانان بود و آنان را به تحقيقات علمى و پديد آوردن
انديشهها سوق داد.
«ارنست رنان» فيلسوف معروف و مشهور فرانسوى علاقه فراوانى به قرآن داشته
و چندين رساله درباره جنبههاى زبان شناسى قرآن دارد. جمله معروفى كه رنان درباره
قرآن اظهار داشته اين است: در كتابخانه من هزاران جلد كتاب سياسى، اجتماعى، ادبى
و… وجود دارد كه هر كدام را بيش از يك بار نخواندهام؛ امّا يك جلد كتاب هست كه
هميشه مونس من بوده است و هر وقت خسته مىشوم و مىخواهم درهايى از معانى و
كمال به رويم باز شود، آن را مطالعه مىكنم اين كتاب، قرآن «كتاب آسمانى مسلمانان»
است.
مردم مسلمان بالأخص مؤنين بايد بسيار سرّ نگه دار باشند و اسرار هيچ كس
مخصوصاً مؤنين و بالأخص اولياء خدا و بزرگان دين را فاش نكنند، امام صادق علیه السلام
فرمودند: كسى كه اسرار ما را فاش كند، همانند كسى است كه به روى ما شمشير كشيده
و ما را بكشد،[2] در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله بعضى افراد سست عقيده و سست ايمان
مقدارى از اسرار مربوط به پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله را فاش كردند كه خداى تعالى از آنها بسيار
ناراحت شد و آنها را در اين آيه مورد نكوهش قرار داده است.[3]
يكى از صفات منافقين پخش شايعات بىاساس در جامعه براى ضربه زدن به
شخصيّتهاى مفيد و دين خدا است.
مردم مسلمان بايد هميشه با شرح صدر در جامعه زندگى كنند و هر گاه به مسائلى
برخورد كردند كه برايشان غير قابل هضم بود آن مسأله را ملعبه دست جُهّال قرار ندهند
بلكه بروند و با كسانى كه صلاحيّت و علم كافى در مسائل دارند در ميان بگذارند تا آنها
مسأله را برايشان شرح و توضيح دهند، قدر مسلّم كسانى كه اين صلاحيّت را دارند
رسول گرامى اسلام صلی الله علیه و آله و سيزده معصوم علیهم السلام بعد از ايشان هستند و در زمان غياب آن
بزرگواران مىشود علماء و فقهاء جامع الشّرايط را به اين عنوان معرفى كرد.
«أُوْلىِ الْأَمْرِ» وجود شريف چهارده معصوم علیهم السلام [4] و در غياب آن بزرگواران
علماء و دانشمندانى كه قوّه تشخيص درست را از نادرست و حقايق را از خرافات
دارند را مىشود به عنوان جانشينان اين بزرگواران دانست كه مردم بايد در مواقع
حسّاس به چنين اشخاصى رجوع كنند.
مؤنين بايد از نقل مطالب بىفايده جدّاً بپرهيزند، آنها بايد بدانند بسيارى از خبرها
و مطالب، مخصوصاً در مواقع حسّاس معمولاً از ناحيه شيطان و شيطان سيرتان طرح
شده و افراد جاهل و تنگ نظر عامل رواج آن مىشوند.
مؤنين بايد هميشه در حفظ اسرار خود و ديگران كوشا باشند و هيچ گاه هيچ
سرّى را فاش نسازند، آنها بايد خود را مصداق ضرب المثلى كه حكماء زده و بسيار
حكيمانه است قرار دهند كه فرمودهاند: «صدور الابرار قبور الاسرار». يعنى: قلبهاى
انسانهاى نيك و صالح قبور اسرار مىباشد.
مردم مسلمان اگر خبر مشكوكى شنيدند، و يا خبرى كه لازم بود بزرگان از آن
باخبر باشند، بدون اين كه با پخش آن خبر در دل مردم ضعيف الايمان ايجاد شك و
شبهه كنند، بايد آن خبر را به پيشوايان و بزرگان خويش رسانده تا آنها تصميمى قاطع
در جهت خير و صلاح بگيرند.
امور مهمّ و حساس را هميشه بايد به پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و يا نمايندگان وى ارجاع داد،
چون آنها هستند كه راه را از چاه و ضرر را از نفع تشخيص مىدهند.
مردم مسلمان بايد قدر دان رسول گرامى اسلام صلی الله علیه و آله و همچنين ائمّه اطهار علیهم السلام
بوده و بدانند مظهر تمام و كمال فضل الهى وجود شريف پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و مظهر تمام و
كمال رحمت الهى ائمّه اطهار علیهم السلام هستند.[5]
[1] – عَنِ النَّبِىصلی الله علیه و آله قَالَ مَنْ فَسَّرَ الْقُرْآنَ بِرَأْيهِ فَأَصَابَ الْحَقَّ فَقَدْ أَخْطَأَ وسائلالشيعة جلد: 27 صفحه: 205.
عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِعلیه السلام قَالَ مَنْ فَسَّرَ الْقُرْآنَ بِرَأْيهِ فَأَصَابَ لَمْ يؤجَرْ وَ إِنْ أَخْطَأَ كَانَ إِثْمُهُ عَلَيهِ (مستدركالوسائل جلد: 17 صفحه: 334).
عَنِ النَّبِىصلی الله علیه و آله أنه قال من فسر القرآن برأيه فليتبوأ مقعده من النار (عوالىاللآلى جلد: 4 صفحه: 104).
من فسّر القرآن برأيه فقد كفر (نور البراهين- سيّد نعمت اللّه جزايرى جلد: 1 صفحه: 181).
[2] – عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِعلیه السلام قَالَ مَنْ أَذَاعَ عَلَينَا شَيئاً مِنْ أَمْرِنَا فَهُوَ كَمَنْ قَتَلَنَا عَمْداً وَ لَمْ يقْتُلْنَا خَطَأً وسائلالشيعة جلد: 16 صفحه: 252.
عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْأَحْوَلِ قَالَ قَالَ لِى الصَّادِقُعلیه السلام إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ قَدْ عَيرَ أَقْوَاماً فِى الْقُرْآنِ بِالْإِذَاعَةِ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَينَ قَالَ قَالَ قَوْلُهُ وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ ثُمَّ قَالَ الْمُذِيعُ عَلَينَا سِرَّنَا كَالشَّاهِرِ بِسَيفِهِ عَلَينَا (مستدركالوسائل جلد: 12 صفحه: 290).
[3] – عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عَيرَ قَوْماً بِالْإِذَاعَةِ فَقَالَ وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ
أَذاعُوا بِهِ فَإِياكُمْ وَ الْإِذَاعَةَ الكافى جلد: 2 صفحه: 371.
[4] – عَنِ الْبَاقِرِعلیه السلام فِى قَوْلِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِى الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ الْمَعْصُومُونَعلیه السلاموسائلالشيعة جلد: 27 صفحه: 200.
[5] – عَنْ أَبِى الْحَسَنِعلیه السلام فِى قَوْلِهِ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيكُمْ وَ رَحْمَتُهُ قَالَ الْفَضْلُ رَسُولُ اللَّهِصلی الله علیه و آله وَ رَحْمَتُهُ أَمِيرُ
الْمُؤمِنِينَعلیه السلام(بحارالأنوار جلد: 35 صفحه: 424).
عن ابْنُ عَبَّاسٍ فِى قَوْلِهِ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيكُمْ وَ رَحْمَتُهُ فَضْلُ اللَّهِ مُحَمَّدٌصلی الله علیه و آله وَ رَحْمَتُهُ عَلِىعلیه السلام وَ قِيلَ فَضْلُ اللَّهِ عَلِىعلیه السلام وَ رَحْمَتُهُ فَاطِمَةُعليهاالسلام(بحارالأنوار جلد: 35 صفحه: 424).