لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤمِنينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَ الْمُجاهِدُونَ في
سَبيلِ اللّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجاهِدينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ
عَلَى الْقاعِدينَ دَرَجَةً وَ كُلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنى وَ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجاهِدينَ
عَلَى الْقاعِدينَ أَجْرًا عَظيمًا «95» دَرَجاتٍ مِنْهُ وَ مَغْفِرَةً وَ رَحْمَةً وَ كانَ اللّهُ
غَفُورًا رَحيمًا «96».
ترجمه آيه 95 الى 96 سوره نساء:
«فضيلت مجاهد بر غير مجاهد»
افراد با ايمانى كه بدون بيمارى و ناراحتى از جهاد دست كشيدهاند، با
مجاهدينى كه در راه خدا با مال و جان خودشان جهاد كردهاند، يكسان نيستند. خدا
مجاهدينى را كه با مال و جان خود جنگ مىكنند، بر خانهنشينان برترى و درجه
مهمّى بخشيده است و به هر يك از اين دو دسته خداوند وعده پاداش نيكوئى داده و
مجاهدان را بر قاعدين با اجر عظيمى برترى بخشيده است.(95)
درجات و آمرزش و رحمتى از جانب خدا براى آنها است و خدا آمرزنده
مهربانى است. (96)
تدبّر ما:
مؤنين بايد هميشه در جهت تقرّب به خداى تعالى كوشا باشند، آنها بايد در
كارهاى خوب و پسنديده دائماً از يكديگر سبقت گرفته،[1] و دنبال كسب فضيلت
باشند، همچنين بايد توجّه داشته باشند كسانى كه با جان و يا با مال خويش جهاد كرده
و در راه تقرّب به خدا و اوليائش از جان و اگر لازم شد از مال خويش مىگذرند با
كسانى كه حاضر به گذشت از جان و يا مال خويش در راه تقرّب به خدا و اوليائش
نيستند يكى نمىباشند، هر دو دسته به خاطر اسلام و ايمانشان نزد خدا اجر
دارند،كسانى كه از مال و جان خويش مىگذرند نزد خدا و اوليائش مقرّب و با
فضيلتتر هستند، مگر كسانى كه معذوريّت حقيقى و واقعى كه نزد خدا مقبول باشد
داشته باشند.
جهاد در راه خدا به دو قسمت تقسيم مىشود؛ اوّل: جهاد اكبر، دوّم: جهاد اصغر.
جهاد اكبر جهاد با نفس است و اهمّيّتش بيشتر از جهاد اصغر مىباشد، به همين
مناسبت كه ارزش بيشترى دارد پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله نام آن را اكبر نهادند. همين كه يك
شخص آن قدر روى نفس خويش كار كرده باشد كه بتواند به راحتى و با لذّت از جان
خويش و مهمتر از آن از مال خويش بگذرد و آن را در جهت تقرّب به خدا و اوليائش
خرج كند به يك جهاد بزرگ نياز دارد، و همان گونه كه مشخّص است تعداد قليلى از
خوبان و مؤنين حقيقى حاضرند به راحتى از جان و مال خويش بگذرند، خيلى افراد
هستند كه خود را مسلمان و شيعه مىنامند امّا نه حاضر به گذشت از جانشان هستند و
نه حاضر به گذشت از مالشان.
به طور كلّى بر طرف كردن صفات رذيله از روح و جايگزين كردن صفات حميده
به جاى آن را جهاد اكبر و يا تزكيه نفس مىنامند.
به مجاهدت كردن در جبهههاى جنگ جهاد اصغر مىگويند.
حكايت:
روزى پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله گروهى را به جهاد با كفّار فرستاده بودند، وقتى بازگشتند به
آنها فرمود: آفرين بر قومى كه جهاد اصغر را انجام دادند و جهاد اكبرشان هنوز باقى
مانده است، آنها با تعجّب از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله سؤال كردند: اى رسول خدا! جهاد اكبر
چيست؟ فرمود: جهاد با نفس.[2]
جهاد و گذشتن از جان در راه خدا و اوليائش ممكن است هميشه مقدور
نباشد،جهاد و گذشتن از مال هميشه براى هر فرد مقدور است، لذا كسانى كه توفيق
شركت در جنگ در معيّت امام معصوم علیه السلام را ندارند و يا اين كه جنگى نيست كه آنها
بخواهند در آن شركت كنند، نبايد اين موقعيّت (يعنى جهاد با مال) را از دست بدهند،
هر شخصى در حد وسع مالى خويش مىتواند به وسيله جهاد با مال خود را مقرّب
سازد و از ثواب مجاهدت در راه خدا بهره مند شود.
جهاد كردن با مال و يا جان در راه تقرّب به خداى تعالى توفيقى مىخواهد كه
شامل همه كس نمىشود، خداى تعالى اين توفيق را به خواصّ از مؤنين عطا
مىكند.[3]
هر گونه تلاش و كوشش و جهد در راه تقرّب به خداى تعالى و همچنين پيشبرد
اهداف اسلام جهاد به حساب مىآيد.
هر كس كوچكترين تلاشى جهت تقرّبش به خداى تعالى انجام دهد با كسى كه
همان تلاش را انجام نمىدهد، هرگز نزد خداى تعالى يكسان نيستند.
خداى تعالى گناه كسانى كه در راه خدا با جان و يا مالشان (جهاد با جان و يا با مال
هيچ فرقى ندارد) جهاد مىكنند مىبخشد و آنها را پاك مىكند، سپس رحمت خويش
را بر آنها نازل كرده و در آخر درجات مادّى و معنوى به آنها عطا مىكند.[4]
مجاهد يعنى كسى كه در راه خدا جهاد كند، حال فرق نمىكند با مال و يا جانش،
چون در آيه هر دو مورد را ذكر فرموده است، به غير از حقّ الناس تمام گناهانش پاك
مىشود هر چند گناهان بزرگ داشته باشد، و مانند روزى كه از مادر متولّد شده مىشود،
اين اجر عظيمى است كه خداى تعالى براى مجاهدين در نظر گرفته است.
[1] – وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُون* أُولائِكَ الْمُقَرَّبُونَ سوره: واقعه آيه: 10 الى 11.
[2] – عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِعلیه السلام أَنَّ النَّبِىصلی الله علیه و آله بَعَثَ بِسَرِيةٍ فَلَمَّا رَجَعُوا قَالَ مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهَادَ الْأَصْغَرَ وَ بَقِى
الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قِيلَ يا رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله وَ مَا الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قَالَ جِهَادُ النَّفْسِ الكافى جلد: 5 صفحه: 12.
[3] – قَالَ أَمِيرُ الْمُؤمِنِينَعلیه السلام أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِيائِه وسائلالشيعة
جلد: 15 صفحه: 14.
[4] – ان اللّه سبحانه فضل المجاهدين على القاعدين سبعين درجة بين كل درجتين مسيرة سبعين خريفا للفرس
الجواد المضمر تفسير نور الثقلين جلد: 1 صفحه: 536.