حال كه ممنوعيت تفسير به رأى آيات كلام اللّه مجيد را از نظر شيعه و
سنّى دانستيم، با اين مقدمّه عرض مىكنم آنچه مفسّرين شيعه و سنّى در
توضيح و تفسير اين آيه آورده اند اين است: مراد از “مَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيرِْ اللَّهِ“
حيوانى است كه موقع ذبح؛ نام خدا روى آن برده نشود، ابن ابى الحاتم
در تفسير اين آيه مىنويسد: منظور آن حيواناتى است كه در هنگام ذبح
غير نام خدا بر آنها برده مىشود.
“قال ابن كثير فى الآية المذكورة فى السؤل من سورة البقرة:
ما أهل به لغير اللّه و هو ما ذبح على غير اسمه تعالى من الأنصاب و
الأنداد و الأزلام و نحو ذلك مما كانت الجاهلية ينحرون له[1]“
يعنى ابن كثير در پاسخ به سوالى در مورد آيه مذكوره گفته است:
ما اهل به لغير اللّه آن چيزى است كه در حال ذبح اسم غير خدا از بتها و
سنگها و امثال اينها كه در زمان جاهليت براى آنها قربانى مىشد برده
شود.
حدثنا عصام بن رواد، ثنا آدم، ثنا أبو جعفر، عن الربيع عن أبى العالية:
وما أُهِلَّ بِه لِغَيْرِ اللَّه يقول: ما ذكر عليه غير اسم اللَّه. وروى عن الربيع
نحو ذلك.
الوجه الثانى:
حدثنا أبى، ثنا أبوحذيفة، ثنا شبل، عن ابن أبى نجيح، عن مجاهد:
و ما أُهِلَّ بِه لِغَيْرِ اللَّه قال: ما ذبح لغير اللَّه. و روى عن الحسن، و قتادة،
و الضحاك و الزهرى، نحو ذلك.
يعنى: از ابى العاليه در تفسير آيه “ما اهل به لغير اللّه” نقل شده كه منظور
حيوانى است كه در حين ذبح نام غير خدا بر آن برده شود و از ربيع هم
مانند همين حرف نقل شده.
معناى دوم:
مجاهد در تفسير آيه مىگويد مقصود آن حيوانى است كه براى غير خدا
ذبح شده باشد و از حسن و قتادة و ضحاك و زهرى هم مثل همين كلام
بيان شده.
البتّه در مذهب شيعه در بين علماء و بزرگان درباره اين مسأله هيچ
اختلاف نظرى وجود ندارد و همه متّفقند كه براى حلّيّت ذبح، آوردن نام
خدا ضرورى و واجب است و مراجع عظيم الشأن تقليد در رسالههاى
عمليه خويش يكى از شرايط حلّيّت ذبح را بردن نام خداى تعالى دانسته
اند، اين در حالى است كه بزرگان اهل سنّت بعضاً آوردن نام خدا را
شرط حلّيّت نمىدانند، مثلاً: علماء و بزرگان شافعى مذهب مىگويند:
تسمّى (بردن نام خدا هنگام ذبح)، شرط در حلال بودن خوردن ذبيحه
نيست، بلكه اگر نام غير خدا را بياورند، حرام مىشود.[2]
عبدالرحمن بن محمد الجزيرى در الفقه على المذاهب الاربعه و مذهب
اهل البيت نويسد: الشافعية قالوا التسمية ليست شرطا فى حل أكل
الذبيحة، فلو ترك التسمية عمدا حلت الذبيحة، و لكن ترك التسمية
مكروه، أما الذبيحة التى يحرم أكلها فهى التى ذكر اسم غير اللّه عليها،
وهى التى كانت تذبح للأصنام.[3]
يعنى: شافعى مذهبها مىگويند: تسميه شرط در حلّيت خوردن ذبيحه
نمىباشد، پس اگر عمداً ترك شود ذبيحه حلال مىباشد و لكن مكروه
است، امّا ذبيحهاى حرام مى شود كه نام غير خدا بر آن برده شود.
[1] – تفسير القرآن العظيم جلد: 1 صفحه: 283.
[2] – الفقه على المذاهب الاربعة، جلد: 1، صفحه: 400.
[3] – الفقه على المذاهب الاربعه جلد: 1صفحه: 970.